ಇಸ್ರೋ ಬಾಹುಬಲಿ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌: ರೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ L&T, JSW, ಅದಾನಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ

ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಇಸ್ರೋ) ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ 'ಎಲ್‌ವಿಎಂ-3' ರಾಕೆಟ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕಾಗಿ ಅದಾನಿ, ಎಲ್&ಟಿ, ಜೆಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ದೈತ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತೀವ್ರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ.

LMV 3 Isro

Image Credit: X

ನವದೆಹಲಿ (ಆ.31): ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು (ISRO) ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ತೂಕದ ಲಾಂಚ್ ವೆಹಿಕಲ್ 'ಎಲ್‌ವಿಎಂ-3' (LVM3) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ. 'ಬಾಹುಬಲಿ' ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಈ ರಾಕೆಟ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಉಡಾವಣೆ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಳಕೆಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆಯಲು ದೇಶದ ದೈತ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತೀವ್ರ ಆಸಕ್ತಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿವೆ.

'ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್' ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಲಾರ್ಸನ್ & ಟೂಬ್ರೊ (L&T), ಜೆಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ (JSW), ಅದಾನಿ ಗ್ರೂಪ್ ಹಾಗೂ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಕನಿಷ್ಠ ಆರು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು (Consortiums) ಇಸ್ರೋ ಜೊತೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವರ್ಗಾವಣೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ (Technology Transfer Partnership) ತೀವ್ರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿವೆ.

ರೇಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟಗಳು

ಎಲ್‌ವಿಎಂ-3 ರಾಕೆಟ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ 'ಆಸಕ್ತಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ' (EoI) ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕಂಪನಿಗಳು ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸಿವೆ. ಜೆಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ (JSW) ಹಾಗೂ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್ 'ಎಥೀರಿಯಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರೇಶನ್ ಗಿಲ್ಡ್' (EtherealX) ಜಂಟಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಒಕ್ಕೂಟ, ನಾಗ್‌ಪುರ ಮೂಲದ 'ಸೋಲಾರ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್' ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 'ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್' ಮತ್ತು 'ಇನಾಕ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಒಕ್ಕೂಟ ಬಿಡ್‌ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸಂಬಂಧ ಇಒಐ (EoI) ಸಲ್ಲಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸೋಮವಾರ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳಲಿದ್ದು, ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಟೆಂಡರ್/ಹರಾಜು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.

ಏನಿದು ಎಲ್‌ವಿಎಂ-3 ಮತ್ತು ಇದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ?:

ಎಲ್‌ವಿಎಂ-3 ಇಸ್ರೋದ ಅತ್ಯಂತ ಭಾರವಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ರಾಕೆಟ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಗರಿಷ್ಠ 4 ಟನ್‌ಗಳವರೆಗಿನ ಭಾರೀ ಸಂಪರ್ಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಮೌಲ್ಯಯುತ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಗಳನ್ನು ಕಕ್ಷೆಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಭಾರತದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ 'ಗಗನಯಾನ್' (Gaganyaan) ಮಾನವ ಸಹಿತ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯೋಜನೆಗೂ ಈ ರಾಕೆಟ್ ಅತ್ಯಂತ ಆಯಕಟ್ಟಿನದ್ದಾಗಿದೆ. ಗಗನಯಾನ್‌ಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ವಿಶೇಷ 'ಹ್ಯೂಮನ್-ರೇಟೆಡ್' ಆವೃತ್ತಿಯು ಇದೇ ಎಲ್‌ವಿಎಂ-3 ರಾಕೆಟ್‌ನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿದೆ.

ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಉದ್ದೇಶವೇನು?

ಈ ಒಪ್ಪಂದದಡಿ, ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಎಲ್‌ವಿಎಂ-3 ರಾಕೆಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು (Know-how) ಇಸ್ರೋ ನೀಡಲಿದೆ. ನಿಯಮಿತ ರಾಕೆಟ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉಡಾವಣೆಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಖಾಸಗಿ ರಂಗಕ್ಕೆ ವಹಿಸಿಕೊಡುವ ಮೂಲಕ, ಇಸ್ರೋ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸಂಕೀರ್ಣ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಸುದೀರ್ಘ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ (Deep-space missions) ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ.

ಈಗಾಗಲೇ ಇಸ್ರೋ ತನ್ನ ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣಾ ನೌಕೆ 'ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ' (SSLV) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು 'ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಏರೋನಾಟಿಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' (HAL) ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ 'ಪಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ' (PSLV) ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಎಲ್‌&ಟಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್‌ಎಎಲ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈಗ ಎಲ್‌ವಿಎಂ-3 ಕೂಡ ಈ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಇಸ್ರೋದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಉಡಾವಣಾ ನೌಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು (SSLV, PSLV, LVM3) ಖಾಸಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದಂತಾಗಿದೆ.

ಟೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಇರಬೇಕಾದ ಅರ್ಹತೆಗಳು

ಇಒಐ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೇವಲ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಇಡೀ ರಾಕೆಟ್‌ನ ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕಿದೆ. ವಿನ್ಯಾಸ (Design), ಪ್ರೊಪಲ್ಷನ್ (Propulsion), ಏವಿಯಾನಿಕ್ಸ್, ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್, ತಯಾರಿಕೆ, ತಪಾಸಣೆ, ವಾಹನ ಸಂಯೋಜನೆ (Integration) ಹಾಗೂ ಉಡಾವಣಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿರಬೇಕು.

ಯಶಸ್ವಿ ಹರಾಜುದಾರರಿಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವರ್ಗಾವಣೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಗರಿಷ್ಠ 42 ತಿಂಗಳ (ಎರಡು ಎಲ್‌ವಿಎಂ-3 ಉಡಾವಣೆಗಳ ಕಾಲಾವಕಾಶ) ಸಮಯ ಸಿಗಲಿದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೋ ಹಾಗೂ 'ಇನ್-ಸ್ಪೇಸ್' (IN-SPACe) ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ, ಬಳಿಕ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕು.

ಅಂತಿಮ ಆಯ್ಕೆಯು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಹರಾಜು ಬಿಡ್‌ಗಳೆರಡನ್ನೂ ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ನಿಗದಿತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ದಾಟುವ ಕಂಪನಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಲಿದ್ದು, ನಿಗದಿತ ಮೂಲ ಬೆಲೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಿಡ್ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಸಿಗಲಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಡಾವಣಾ ಸೇವೆಗಳಿಗಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ, ಹೂಡಿಕೆ ಯೋಜನೆಗಳು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕಾಲಮಿತಿ ಹಾಗೂ ಸಂಭಾವ್ಯ ಆದಾಯ ಗಳಿಕೆಯ ಸಮಗ್ರ 'ಬಿಸಿನೆಸ್ ಪ್ಲಾನ್' ಅನ್ನು ಕಂಪನಿಗಳು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಆರ್ಥಿಕ ಅವಕಾಶ

ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಾಗತಿಕ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಉಡಾವಣಾ ಸೇವೆಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯ ಸುಮಾರು 25.3 ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್‌ನಷ್ಟಿದ್ದು, ಮುಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದು 41.3 ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಲಿದೆ ಎಂದು 'ಗ್ರಾಂಡ್ ವ್ಯೂ ರಿಸರ್ಚ್' ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, 'ಇನ್-ಸ್ಪೇಸ್' (IN-SPACe) ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು 2022 ರಲ್ಲಿದ್ದ 8.4 ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್‌ನಿಂದ 2033 ರ ವೇಳೆಗೆ 44 ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ಜಿಗಿಯುವ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಕೆಟ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ಉಪಗ್ರಹ ತಯಾರಿಕೆಯಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೇ ವಾರ್ಷಿಕ %20 ರಷ್ಟು ಪ್ರಗತಿ ಕಾಣಲಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 9.4 ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ ತಲುಪಲಿವೆ. ಈ ಬೃಹತ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಲಾಭ ಪಡೆಯಲು ಭಾರತದ ಖಾಸಗಿ ದೈತ್ಯರು ಈಗ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ.