ರಾಮಾಯಣದ ಜಟಾಯು ಮತ್ತು ರಾವಣನ ಆಕಾಶಯುದ್ಧದ ಕುರಿತು ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷಿ ಶಿಲ್ಪ ಕೇರಳದ ಜಟಾಯು ಅರ್ಥ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಜಟಾಯುವಿನ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ 200 ಅಡಿ ಉದ್ದದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ.
Jatayu Ramayana Story ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ರಾಮಾಯಣ ಆಧಾರಿತ ಬಹುನಿರೀಕ್ಷಿತ ಬಿಗ್ ಬಜೆಟ್ ಸಿನಿಮಾ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಸಿನಿಮಾದ ಹಲವು ದೃಶ್ಯಗಳು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದರೂ, ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಲಂಕಾಧಿಪತಿ ರಾವಣನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಜಟಾಯುವಿನ ಸಾಹಸದ ದೃಶ್ಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಈ ದೃಶ್ಯದ ಮೂಲಕ ಪೌರಾಣಿಕ ಪಕ್ಷಿ ಜಟಾಯುವಿನ ಅಪ್ರತಿಮ ಧೈರ್ಯ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಸೀತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಆತ ನಡೆಸಿದ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ.
ಆದರೆ, ಜಟಾಯುವಿನ ಕಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಸ್ಮಾರಕವಿದೆ ಎಂಬುದು ಅನೇಕರಿಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷಿ ಶಿಲ್ಪ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಪಡೆದಿರುವ ಜಟಾಯು ಶಿಲ್ಪ ಕೇರಳದ ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಡಯಮಂಗಲಂನಲ್ಲಿದೆ. ಸುಮಾರು 200 ಅಡಿ ಉದ್ದದ ಈ ಬೃಹತ್ ಶಿಲ್ಪವು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷಿ ಶಿಲ್ಪ ಕೇರಳದಲ್ಲಿದೆ!
ಕೇರಳದ ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಡಯಮಂಗಲಂನಲ್ಲಿರುವ 'ಜಟಾಯು ಅರ್ಥ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್' (Jatayu Earth's Center) ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಬೃಹತ್ ಬಂಡೆಯ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಈ ಕೇಂದ್ರವು ರಾಮಾಯಣದ ಜಟಾಯುವಿನ ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿರುವ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸೀತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ರಾವಣನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದ ಜಟಾಯು ತನ್ನ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಇದೇ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದನು. ಈ ನಂಬಿಕೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಜಟಾಯುವಿನ ಬೃಹತ್ ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
Related Articles
ಯಾರು ಈ ಜಟಾಯು? ರಾಮಾಯಣದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವೇನು?
ಜಟಾಯು ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಬಲ ಪಕ್ಷಿರಾಜ. ಪೌರಾಣಿಕ ವರ್ಣನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನು ರಣಹದ್ದು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಅರಣ್ಯಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಜಟಾಯುವಿನ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಜಟಾಯು ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜ ದಶರಥನ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಇಬ್ಬರೂ ಹಲವು ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ರಾಮಾಯಣದ ಕಥನಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ ಜಟಾಯುವಿನ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆ ನಡೆದದ್ದು ರಾವಣ ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ. ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಆಶ್ರಮದಿಂದ ದೂರವಿದ್ದಾಗ ಲಂಕಾಧಿಪತಿ ರಾವಣ ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ತನ್ನ ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಈ ವೇಳೆ ಸೀತೆಯ ಆರ್ತನಾದ ಕೇಳಿದ ಜಟಾಯು, ಆಕೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಧಾವಿಸಿದನು. ಸೀತೆ ತನಗೆ ಸೊಸೆಯ ಸಮಾನಳಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಆಕೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ರಾವಣನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು.
ಜಟಾಯುವಿಗೆ ಬರೋಬ್ಬರಿ 60 ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತೇ?
ರಾಮಾಯಣದ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜಟಾಯು ರಾವಣನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಯಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. 'ಷಷ್ಟಿ ವರ್ಷ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಜಾತಸ್ಯ ಮಮ' ಎಂಬ ಮಾತಿನ ಅರ್ಥ, 'ನಾನು ಹುಟ್ಟಿ 60 ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಿವೆ' ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಈ ಉಲ್ಲೇಖದ ಪ್ರಕಾರ, ರಾವಣನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಟಾಯುವಿಗೆ ಬರೋಬ್ಬರಿ 60 ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟು ವಯಸ್ಸಾಗಿದ್ದರೂ ಸೀತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಜಟಾಯು ರಾವಣನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಈ ಕಥೆಯ ವಿಶೇಷ.
ರಾವಣ ಮತ್ತು ಜಟಾಯು ನಡುವೆ ಭೀಕರ ಆಕಾಶಯುದ್ಧ!
ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ರಾವಣನನ್ನು ತಡೆದ ಜಟಾಯು, ಆಕೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಸಿದನು. ಆದರೆ ರಾವಣ ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ರಾಮಾಯಣದ ಕಥನದ ಪ್ರಕಾರ, ಜಟಾಯು ರಾವಣನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸುವುದರ ಜತೆಗೆ ಆತನ ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನಕ್ಕೂ ಹಾನಿ ಮಾಡಿದ್ದನು. ಸೀತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಹೋರಾಡಿದನು.
ಆದರೆ, ಕೊನೆಗೆ ರಾವಣ ಜಟಾಯುವನ್ನು ಮಣಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದನು. ಜಟಾಯುವಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದ ರಾವಣ, ಆತನನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಂದ ತೆರಳಿದನು. ಜಟಾಯುವಿನ ಹೋರಾಟ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಲಿಲ್ಲ. ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಆತ ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದನು. ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಬಂದ ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ಜಟಾಯು, ರಾವಣ ಸೀತೆಯನ್ನು ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕರೆದೊಯ್ದಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದನು. ನಂತರ ರಾಮನ ಮಡಿಲಲ್ಲೇ ಜಟಾಯು ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದನು. ರಾಮನೇ ಜಟಾಯುವಿನ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸಿದನು ಎಂದು ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಕಲ್ಪ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಜಟಾಯುವಿನ ಕಥೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಗೆಲುವಿನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೂ ಸತ್ಯದ ಪರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ಕಥೆ ಸಾರುತ್ತದೆ.
ಜಟಾಯು ಅರ್ಥ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ ವಿಶೇಷತೆಗಳೇನು?
ಕೇರಳದ ರಾಜಧಾನಿ ತಿರುವನಂತಪುರದಿಂದ ಸುಮಾರು 50 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಜಟಾಯು ಅರ್ಥ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್, ಚಡಯಮಂಗಲಂನ ಬೃಹತ್ ಬಂಡೆಯ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ರಾವಣನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಗಾಯಗೊಂಡ ಜಟಾಯು ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದನು ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಯೇ ಈ ಕೇಂದ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಹಿನ್ನೆಲೆ.
ಇಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಆಕರ್ಷಣೆ ಜಟಾಯುವಿನ ಬೃಹತ್ ಶಿಲ್ಪ. ಖ್ಯಾತ ಶಿಲ್ಪಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಹಾಗೂ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ ರಾಜೀವ್ ಆಂಚಲ್ (Rajiv Anchal) ಈ ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು 200 ಅಡಿ ಉದ್ದ, 150 ಅಡಿ ಅಗಲ ಮತ್ತು 70 ಅಡಿ ಎತ್ತರ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಶಿಲ್ಪವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷಿ ಶಿಲ್ಪ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ.
ಸುಮಾರು 65 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆ, ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಸಾಹಸ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿರುವುದು ಇದರ ವಿಶೇಷ. ಈ ಶಿಲ್ಪ ಕೇವಲ ಪಕ್ಷಿಯ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯಲ್ಲ. ಸೀತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡು ರೆಕ್ಕೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಜಟಾಯುವಿನ ರೂಪವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಆತನ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಸಾಹಸವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಇಲ್ಲೇನು ವಿಶೇಷ ಅನುಭವ ಸಿಗಲಿದೆ?
ಬೃಹತ್ ಜಟಾಯು ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದರ ಜತೆಗೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಹಲವು ಅನುಭವಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ.
ಕೇಬಲ್ ಕಾರ್ ಪ್ರಯಾಣ: ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ತಲುಪಲು ಕೇಬಲ್ ಕಾರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ.
ಚಾರಣದ ಅನುಭವ: ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಏರಲು ಬಯಸುವವರು 826 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಹತ್ತಬಹುದು.
ಮ್ಯೂಸಿಯಂ: ಜಟಾಯುವಿನ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇದೆ.
6D ಥಿಯೇಟರ್: ಜಟಾಯುವಿನ ಸಾಹಸಗಾಥೆಯನ್ನು ವಿಶೇಷ ದೃಶ್ಯಾನುಭವದ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಸುವ 6D ಥಿಯೇಟರ್ ಅನುಭವವೂ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ.
ಜಟಾಯು ಅರ್ಥ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ?
ವಿಮಾನದ ಮೂಲಕ: ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಸಮೀಪದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿಂದ ಸುಮಾರು 52 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಅಥವಾ ಇತರ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮೂಲಕ ಚಡಯಮಂಗಲಂ ತಲುಪಬಹುದು.
ರೈಲಿನ ಮೂಲಕ: ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಜಟಾಯು ಅರ್ಥ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್‌ನಿಂದ ಸುಮಾರು 37 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 55 ಕಿ.ಮೀ. ಪ್ರಯಾಣಿಸಬೇಕು.
ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ: ಕೇರಳದ ಮೇನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಚಡಯಮಂಗಲಂ ತಲುಪಬಹುದು. ಕೊಲ್ಲಂ, ತಿರುವನಂತಪುರಂ, ಪುನಲೂರು ಮತ್ತು ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಂದ ಬಸ್‌ಗಳ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ.
ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಸಮಯ: ಬೆಳಗ್ಗೆ 10ರಿಂದ ಸಂಜೆ 5.30ರವರೆಗೆ.
ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾವಣನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಜಟಾಯು ನಡೆಸಿದ ಹೋರಾಟ ಆಕೆಯನ್ನು ಅಪಹರಣದಿಂದ ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ, ಆಕೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ರಾಮನಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸುಳಿವು ನೀಡಿತು. ಶತಮಾನಗಳು ಕಳೆದರೂ ಜಟಾಯುವಿನ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಸಾಹಸ ಇಂದಿಗೂ ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದೆ ಉಳಿದಿದೆ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಟಾಯುವಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಆತ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಧೈರ್ಯ, ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಪಣಕ್ಕಿಡುವ ಮನೋಭಾವ ಮಾತ್ರ ಎಂದಿಗೂ ಅಳಿಯದ ಮೌಲ್ಯಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ.
