ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ 'ಐದನೇ ಮಗ' ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದ ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ಅವರು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಆಸ್ತಿ ತ್ಯಜಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿದ್ದ ಇವರು, ನಂತರ ಬಜಾಜ್ ಸಮೂಹವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಇಂದು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸುಮಾರು ₹14 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯದ ಬೃಹತ್ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿದೆ.
The Untold Story of Jamnalal Bajaj: Business, Freedom Struggle and Social Reform | ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಹೆಸರು ಕೇಳದೇ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಆಪ್ತ ಸಹಚರರಾಗಿದ್ದ, ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯಂತೆ ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಉದ್ಯಮಿಯೊಬ್ಬರ ಕಥೆ ಅನೇಕರಿಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅವರೇ ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಇವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತಮ್ಮ ‘ಐದನೇ ಮಗ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂದು ಬಜಾಜ್ ಸಮೂಹವು ಸುಮಾರು ₹14 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಒಟ್ಟು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ.
ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ಗಾಂಧಿಯ ಐದನೇ ಮಗನೆಂಬ ಗೌರವ ಪಡೆದಿದ್ದು ಹೇಗೆ?
1889ರ ನವೆಂಬರ್ 4ರಂದು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಸಿಕರ್ ಸಮೀಪದ ಕಾಶಿ ಕಾ ಬಾಸ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಅವರು ಐದು ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದಾಗ ವಾರ್ಧಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸೇಠ್ ಬಚ್ಛರಾಜ್ ಬಜಾಜ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಸದ್ದಿಬಾಯಿ ದತ್ತು ಪಡೆದರು. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟುಗಳ ನಡುವೆ ಬೆಳೆದ ಜಮ್ನಾಲಾಲ್, ಹೆಚ್ಚಿನ ಔಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯದಿದ್ದರೂ ವ್ಯವಹಾರದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಕಲಿತರು.
ಆದರೆ ಅವರ ಬದುಕು ಕೇವಲ ಹಣ ಸಂಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಸರಳ ಜೀವನ, ಅಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಸ್ವದೇಶಿ ಚಿಂತನೆಗಳಿಂದ ಅವರು ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿದ ಅವರು, ತಮ್ಮ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಸಮಯವನ್ನು ದೇಶದ ಸೇವೆಗೆ ಬಳಸಿದರು. ಈ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧದ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ‘ಐದನೇ ಮಗ’ ಎಂದು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.
Related Articles
ಆಸ್ತಿ ತ್ಯಜಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿದ್ದ ಯುವ ಉದ್ಯಮಿ!
ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ಅವರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಘಟನೆಯೊಂದು ನಡೆಯಿತು. 1906ರಲ್ಲಿ, ತಮಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನ ಹಕ್ಕನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದಾಗಿ ಅವರು ಪತ್ರ ಬರೆದಿದ್ದರು. ದತ್ತು ತಂದೆ ಬಚ್ಛರಾಜ್ ಅವರಿಂದ ಬಂದ ಕಟುವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಬೇಸರಗೊಂಡಿದ್ದ ಅವರು, ವಾರ್ಧಾವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹರಿದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಋಷಿಕೇಶದ ಕಡೆಗೆ ತೆರಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ್ದ ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಬಚ್ಛರಾಜ್ ತಡೆದು ಮನೆಗೆ ಮರಳುವಂತೆ ಮನವೊಲಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಕುಟುಂಬದ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಅವರ ಹೆಗಲೇರಿತು. ತಾವು ತ್ಯಜಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದ ಉದ್ಯಮವೇ ಮುಂದೆ ಅವರ ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಕೆಲಸವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು.
ಹತ್ತಿಯಿಂದ ಸಕ್ಕರೆ, ಉಕ್ಕಿನ ಉದ್ಯಮದವರೆಗೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ:
ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ಕುಟುಂಬದ ಉದ್ಯಮ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಹೊಸ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟರು.
- 1926: ಬಜಾಜ್ ಸಮೂಹದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟ. ಆ ವರ್ಷ ಬಚ್ಛರಾಜ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರೀಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.
- 1931: ಸಕ್ಕರೆ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.
- 1939: ಉಕ್ಕು ಮತ್ತು ಭಾರೀ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಉದ್ಯಮ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು.
ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ್ದಲ್ಲ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ಉದ್ಯಮದ ನೆಲೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದರು.
ಇಂದು ಬಜಾಜ್ ಹೆಸರನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಬೈಕ್‌ಗಳು, ಸ್ಕೂಟರ್‌ಗಳು, ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ನೆನಪಾಗುತ್ತವೆ. ಹಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗಳು ಈ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ. ಹೀಗೆ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ವ್ಯಾಪಾರವು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮ ಸಮೂಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿದೆ.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕೂ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು
ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ಅವರು ಉದ್ಯಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಜೊತೆಗೆ ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. 1921ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಖಜಾಂಚಿಯಾಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು, ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಿದರು. 1923ರ ನಾಗಪುರ ಧ್ವಜ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಚಳವಳಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡಿದ್ದ ‘ರಾಯ್ ಬಹದ್ದೂರ್’ ಬಿರುದನ್ನೂ ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದರು. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಸ್ವದೇಶಿ ಚಿಂತನೆಯಂತೆ ಖಾದಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಅವರು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಸಂಪತ್ತು ಎಂದರೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಐಷಾರಾಮಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗೂ ಬಳಕೆಯಾಗಬೇಕಾದ ಸಾಧನವಾಗಿತ್ತು.
ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆಯಲ್ಲೂ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು
ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳ ವಿರುದ್ಧವೂ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದ್ದರು. 1928ರಲ್ಲಿ ವಾರ್ಧಾದಲ್ಲಿದ್ದ ಕುಟುಂಬದ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ದಲಿತರಿಗೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಬಾವಿಗಳನ್ನೂ ಅವರು ಎಲ್ಲರ ಬಳಕೆಗೆ ತೆರೆಯುವ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಯ ಸಂದೇಶ ಸಾರಿದರು. ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಣ, ಖಾದಿ ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೂ ಅವರು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ಪತ್ನಿ ಜಾನಕಿದೇವಿ ಬಜಾಜ್ ಕೂಡ ಸಮಾಜ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಬಲೀಕರಣದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ಅವರ ನಿಧನದ ಬಳಿಕವೂ ಮುಂದುವರಿದ ಉದ್ಯಮದ ಪಯಣ
1942ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 11ರಂದು, ತಮ್ಮ 52ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರ ನಂತರ ಪುತ್ರ ಕಮಲನಯನ್ ಬಜಾಜ್ ಉದ್ಯಮದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಬಳಿಕದ ಪೀಳಿಗೆಗಳು ವಾಹನ, ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಇತರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಜಾಜ್ ಸಮೂಹವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು.
ಇಂದು ಬಜಾಜ್ ಸಮೂಹದ ಒಟ್ಟು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯ ಸುಮಾರು ₹14 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಅಂಕಿ ಸಮೂಹದ ವಿವಿಧ ಕಂಪನಿಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದು, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ಅವರ ಜೀವನವು ಉದ್ಯಮ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸೇವೆ ಎರಡನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಧಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ‘ಐದನೇ ಮಗ’ ಎಂಬ ಗೌರವದಿಂದ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು, ತಮ್ಮ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕೂ ಸಮಾಜದ ಸುಧಾರಣೆಗೂ ಬಳಸಿದರು. ಅವರ ಕಥೆ ಇಂದಿನ ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಬಯಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಸ್ಫೂರ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿದೆ.
