ಇಂದು ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುವ ಹ್ಯಾವೆಲ್ಸ್ (Havells) ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕನ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ಯಮ ಕಥೆಯಿದೆ. 1958ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ₹10,000 ಬಂಡವಾಳದೊಂದಿಗೆ ದೆಹಲಿಗೆ ಬಂದ ಕಿಮತ್ ರೈ ಗುಪ್ತಾ (Qimat Rai Gupta) ಇಂದು ಕೋಟಿ ಒಡೆಯ.
ಇಂದು ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುವ ಹ್ಯಾವೆಲ್ಸ್ (Havells) ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕನ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ಯಮ ಕಥೆಯಿದೆ. 1958ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ₹10,000 ಬಂಡವಾಳದೊಂದಿಗೆ ದೆಹಲಿಗೆ ಬಂದ ಕಿಮತ್ ರೈ ಗುಪ್ತಾ (Qimat Rai Gupta), ತಮ್ಮ ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರದ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಮೌಲ್ಯದ ಉದ್ಯಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕಟ್ಟಿದರು.
ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಉದ್ಯಮಿಯಾದ ಕಥೆ
1937ರಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್ನ ಮಲೇರಕೋಟ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕಿಮತ್ ರೈ ಗುಪ್ತಾ, 1958ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಅವರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಕುಟುಂಬದ ಉದ್ಯಮವಾಗಲಿ, ಅಪಾರ ಹಣವಾಗಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದ ಅವರು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವ್ಯಾಪಾರದ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ದೆಹಲಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಗೀರಥ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಗಟು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ 'ಗುಪ್ತಾಜಿ & ಕಂಪನಿ' ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಕೇಬಲ್, ವೈರ್, ಸ್ವಿಚ್ಗಿಯರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಗ್ರಾಹಕರು, ವಿತರಕರು ಮತ್ತು ತಯಾರಕರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದರು.
₹7 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಹ್ಯಾವೆಲ್ಸ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಖರೀದಿ
ಗುಪ್ತಾ ಅವರ ಉದ್ಯಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ 1971ನೇ ವರ್ಷ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು ತಂದಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಹ್ಯಾವೆಲ್ಸ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಸುಮಾರು ₹7 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಖರೀದಿಸಿದರು. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಖರೀದಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇತರ ಕಂಪನಿಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಸ್ವಂತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಉದ್ಯಮದತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟರು. 1976ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ ಕೀರ್ತಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾವೆಲ್ಸ್ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ರಿವೈರಬಲ್ ಸ್ವಿಚ್ಗಳು ಮತ್ತು ಚೇಂಜ್ಓವರ್ ಸ್ವಿಚ್ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಪ್ರಯಾಣ ಮುಂದೆ ಹಲವು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳತ್ತ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.
ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಂಪನಿವರೆಗೆ
1983ರ ಆಗಸ್ಟ್ 8ರಂದು ಹ್ಯಾವೆಲ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. 1993ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಷೇರು ವಿತರಣೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದು, ಬಳಿಕ BSE ಮತ್ತು NSE ಎರಡರಲ್ಲೂ ಷೇರುಗಳು ಲಿಸ್ಟ್ ಆದವು. 1980 ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿ ಹಲವು ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಟವರ್ಸ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಫಾರ್ಮರ್ಸ್, ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರ್ಯಾಬ್ಟ್ರೀ ಇಂಡಿಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಹ್ಯಾವೆಲ್ಸ್ನ ಉತ್ಪನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ನೆರವಾದವು.
ಮಗನ ಎಂಟ್ರಿ ಬಳಿಕ ಗ್ರಾಹಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯತ್ತ ಗಮನ
ಕಿಮತ್ ರೈ ಗುಪ್ತಾ ಅವರ ಪುತ್ರ ಅನಿಲ್ ರೈ ಗುಪ್ತಾ 1992ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾವೆಲ್ಸ್ಗೆ ಸೇರಿದರು. ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳತ್ತವೂ ಗಮನ ಹರಿಸಿತು. ಫ್ಯಾನ್, ಲೈಟಿಂಗ್, ಮಾಡ್ಯುಲರ್ ಸ್ವಿಚ್ಗಳು, ವಾಟರ್ ಹೀಟರ್ಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಗೃಹೋಪಯೋಗಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹ್ಯಾವೆಲ್ಸ್ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಹೀಗೆ ಕೇವಲ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದ ಹ್ಯಾವೆಲ್ಸ್, ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ತಲುಪುವ ದೊಡ್ಡ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.
₹1,400 ಕೋಟಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡೀಲ್
ಹ್ಯಾವೆಲ್ಸ್ನ ದೊಡ್ಡ ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿ 2007ರ ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ಲೈಟಿಂಗ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಸುಮಾರು €227.5 ಮಿಲಿಯನ್, ಅಂದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹1,400 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಹ್ಯಾವೆಲ್ಸ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿತು. ಆದರೆ ಈ ವಿಸ್ತರಣೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. 2008ರ ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು, ಕರೆನ್ಸಿ ಏರಿಳಿತ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಸವಾಲುಗಳು ಎದುರಾದವು. ಬಳಿಕ ಹ್ಯಾವೆಲ್ಸ್ ತನ್ನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರದ 80% ಪಾಲನ್ನು 2016ರಲ್ಲಿ ಶಾಂಘೈ ಫೈಲೊ ಅಕೌಸ್ಟಿಕ್ಸ್ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು.
ಲಾಯ್ಡ್ ಖರೀದಿಸಿ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಹೆಜ್ಜೆ
2017ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾವೆಲ್ಸ್, ಲಾಯ್ಡ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ನ ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ ಡ್ಯುರಬಲ್ಸ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸುಮಾರು ₹1,600 ಕೋಟಿ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸ್ ವ್ಯಾಲ್ಯೂಗೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದರಿಂದ ಏರ್ ಕಂಡೀಷನರ್, ವಾಷಿಂಗ್ ಮೆಷಿನ್, ಫ್ರಿಜ್ ಮತ್ತು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಗೃಹೋಪಯೋಗಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾವೆಲ್ಸ್ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಿತು.
₹10 ಸಾವಿರದಿಂದ ₹80,000 ಕೋಟಿವರೆಗೆ
2014ರ ನವೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ ಕಿಮತ್ ರೈ ಗುಪ್ತಾ ಅವರು 77ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಆದರೆ ಅಷ್ಟರಲ್ಲಾಗಲೇ ಅವರು ₹10,000 ಬಂಡವಾಳದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಲಿಸ್ಟೆಡ್ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದ್ದರು. ಇಂದು ಹ್ಯಾವೆಲ್ಸ್ ಕೇಬಲ್ ಮತ್ತು ವೈರ್, ಸ್ವಿಚ್ಗಿಯರ್, ಫ್ಯಾನ್, ಲೈಟಿಂಗ್, ಏರ್ ಕಂಡೀಷನರ್, ವಾಟರ್ ಹೀಟರ್ ಹಾಗೂ ಹಲವು ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ ಅಪ್ಲಯನ್ಸ್ಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಹ್ಯಾವೆಲ್ಸ್, ಲಾಯ್ಡ್, ಕ್ರ್ಯಾಬ್ಟ್ರೀ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ಗಳು ಇದರ ಪೋರ್ಟ್ಫೋಲಿಯೊದಲ್ಲಿವೆ. ಆಗಸ್ಟ್ 11, 2026ರ ವೇಳೆಗೆ ಹ್ಯಾವೆಲ್ಸ್ ಷೇರು ಸುಮಾರು ₹1,278ರಷ್ಟಿದ್ದು, ಕಂಪನಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯ ಸುಮಾರು ₹80,123 ಕೋಟಿ ಆಗಿತ್ತು. ಅಂದರೆ, ಆರು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ₹10,000ದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಉದ್ಯಮ ಇಂದು ₹80,000 ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯದ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ.
