ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಖಗೋಳ ವಿಸ್ಮಯವಲ್ಲ, ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುವ ಅಪರೂಪದ ಅವಕಾಶವೂ ಹೌದು. ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ 1868ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣ.

ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಖಗೋಳ ವಿಸ್ಮಯವಲ್ಲ, ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುವ ಅಪರೂಪದ ಅವಕಾಶವೂ ಹೌದು. ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ 1868ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣ. ಈ ಗ್ರಹಣದ ವೇಳೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆಂದೂ ಗುರುತಿಸದ ವಿಚಿತ್ರ ಹಳದಿ ರೇಖೆಯೊಂದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದರು. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ಅದು ಹೀಲಿಯಂ (Helium) ಎಂಬ ಮೂಲಧಾತುವಿನ ಸುಳಿವು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂತು. ಇನ್ನೂ ಅಚ್ಚರಿಯ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಈ ಅಂಶ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗುವ ಮೊದಲೇ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

1868ರ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ಏನಾಗಿತ್ತು?

1868ರ ಆಗಸ್ಟ್ 18ರಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣ ಸಂಭವಿಸಿತ್ತು. ಈ ವೇಳೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪಿಯರ್ ಜಾನ್ಸೆನ್ (Pierre Jules Janssen) ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೋಪ್ ಬಳಸಿದರು. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಅದರ ವಿವಿಧ ತರಂಗಾಂತರಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸೋಡಿಯಂ ರೇಖೆಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಅಪರಿಚಿತ ಹಳದಿ ರೇಖೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಈ ರೇಖೆ ಯಾವ ಮೂಲಧಾತುವಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ.

ಆ ಹಳದಿ ರೇಖೆಯ ಹಿಂದಿದ್ದೇನು?

ಜಾನ್ಸೆನ್ ಗಮನಿಸಿದ ಈ ವಿಚಿತ್ರ ರೇಖೆಯನ್ನು ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ನಾರ್ಮನ್ ಲಾಕಿಯರ್ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಅದು ಸೋಡಿಯಂನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ D1 ಮತ್ತು D2 ರೇಖೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಹೊಸ ರೇಖೆಗೆ D3 ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆಗ ತಿಳಿದಿದ್ದ ಯಾವುದೇ ಮೂಲಧಾತುವಿನೊಂದಿಗೆ ಈ ರೇಖೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗದ ಕಾರಣ, ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಪತ್ತೆಯಾಗದ ಯಾವುದೋ ಹೊಸ ಮೂಲಧಾತು ಇರಬಹುದು ಎಂಬ ಕುತೂಹಲ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತು.

ಸೂರ್ಯನ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ‘ಹೀಲಿಯಂ’

ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಈ ನಿಗೂಢ ಮೂಲಧಾತುವಿಗೆ ಲಾಕಿಯರ್ ಮತ್ತು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ‘ಹೀಲಿಯಂ’ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಈ ಹೆಸರು ಸೂರ್ಯನ ಗ್ರೀಕ್ ಹೆಸರು Helios ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಮಾದರಿ ಸಿಗುವ ಮೊದಲೇ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿನ ಅದರ ಗುರುತು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತ್ತು.

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಲು 27 ವರ್ಷ

ಇಲ್ಲೇ ಈ ಕಥೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಅಂಶವಿದೆ. 1868ರಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಹೀಲಿಯಂನ ಸುಳಿವು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೂ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ನೈಜ ಮಾದರಿ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಸುಮಾರು 27 ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ, 1895ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ವಿಲಿಯಂ ರಾಮ್ಸೆ ಕ್ಲೀವೈಟ್ ಎಂಬ ಖನಿಜದಿಂದ ಹೀಲಿಯಂ ಅನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಅದರ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ಅಂದರೆ, ಮೊದಲು ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಮೂಲಧಾತು ನಂತರ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು

ಜಾನ್ಸೆನ್ ಅವರ ಕೊಡುಗೆ ಕೇವಲ ಹೀಲಿಯಂ ಪತ್ತೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ

1868ರ ಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ಸೆನ್ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆ ಹೀಲಿಯಂ ಅನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ‘ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದು’ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ವಿಧಾನವು ಮುಂದಿನ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ್ದಾಯಿತು. ಗ್ರಹಣ ಮುಗಿದ ನಂತರವೂ ಸೂರ್ಯನ ಆ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ರೀತಿಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತಂತ್ರವನ್ನು ಇತರ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.

ಒಂದು ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣ.. ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯ

1868ರ ಭಾರತ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣ ವಿಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹಳದಿ ರೇಖೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಕಾಡಿದ ರಹಸ್ಯವಾಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ 1895ರಲ್ಲಿ ಆ ರಹಸ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕಿತು.