ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ತಾಯಿ ಏನು ಬೇಕಾದರೂ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ಮಾತಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲೂ ಅದ್ಭುತ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಅಂತಹ ಅಪರೂಪದ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ (ಮಂಗಟ್ಟೆ) ಪಕ್ಷಿಯೂ ಒಂದು.
ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ತಾಯಿ ಏನು ಬೇಕಾದರೂ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ಮಾತಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲೂ ಅದ್ಭುತ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಅಂತಹ ಅಪರೂಪದ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ (ಮಂಗಟ್ಟೆ) ಪಕ್ಷಿಯೂ ಒಂದು. ತನ್ನ ಮೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಮರಿಗಳನ್ನು ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಈ ಪಕ್ಷಿಯ ಹೆಣ್ಣು ಬರೋಬ್ಬರಿ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮರದ ಪೊಟರೆಯೊಳಗೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಬಂಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನೇ ಕಡಿದುಕೊಂಡು ಕತ್ತಲೆಯ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯನ್ನೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ.
ಕೊಕ್ಕಿನ ಮೇಲಿರುವ ಕೊಂಬಿನ ಹಿಂದಿದೆ ವಿಶೇಷತೆ
ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೊಕ್ಕಿನಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಕೊಕ್ಕಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೊಂಬಿನಂತೆ ಕಾಣುವ ದೊಡ್ಡ ರಚನೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವುದಲ್ಲ. ಅದರ ಒಳಭಾಗ ಟೊಳ್ಳಾಗಿದ್ದು, ಪಕ್ಷಿಗಳ ಧ್ವನಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ನೀಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಈ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಕಾಡಿನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಹೊಸ ಸಸ್ಯಗಳು ಬೆಳೆಯಲು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಉಳಿಯಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ಗಳನ್ನು ಕಾಡಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಗಾಗಿ ಜೀವಂತ ಸಮಾಧಿ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ತಾಯಿ
ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಚ್ಚರಿಯದ್ದು. ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಎತ್ತರದ ಮರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸುರಕ್ಷಿತ ಪೊಟರೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತವೆ. ಹೆಣ್ಣು ಪಕ್ಷಿ ಮೊದಲು ಪೊಟರೆಯೊಳಗೆ ಹೋಗಿ ಅದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಖಚಿತವಾದ ಬಳಿಕ ಒಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ ತನ್ನ ಮಲ, ಅಂಟು ಪದಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಮರದ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಗಂಡು ಪಕ್ಷಿಯ ನೆರವಿನಿಂದ ಪೊಟರೆಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ರಂಧ್ರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ರಂಧ್ರದ ಮೂಲಕ ಆಹಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಹೀಗೆ ಹೆಣ್ಣು ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಗೂಡಿನೊಳಗೆ ಬಂಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಕಾವು ಕೊಡುವುದು ಮತ್ತು ಮರಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದೇ ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅವಧಿ ಹಲವು ವಾರಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಆಹಾರ ತಂದುಕೊಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಗಂಡು ಪಕ್ಷಿಯದ್ದು
ಹೆಣ್ಣು ಪಕ್ಷಿ ಗೂಡಿನೊಳಗೆ ಬಂಧಿಯಾಗಿರುವಾಗ ಅದರ ಸಂಗಾತಿ ಗಂಡು ಪಕ್ಷಿಯ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿ ಮತ್ತು ಹುಟ್ಟಲಿರುವ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ಒದಗಿಸುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಗಂಡು ಪಕ್ಷಿ ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ತಂದು ಗೂಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ರಂಧ್ರದ ಮೂಲಕ ಹೆಣ್ಣು ಪಕ್ಷಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ದಿನವೂ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ದೂರದವರೆಗೆ ಹಾರಾಡುತ್ತದೆ. ಬಿಸಿಲು, ಮಳೆ ಎನ್ನದೆ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ವೇಳೆ ಗಂಡು ಪಕ್ಷಿಗೆ ಏನಾದರೂ ಅಪಾಯ ಸಂಭವಿಸಿದರೆ ಗೂಡಿನೊಳಗಿರುವ ಹೆಣ್ಣು ಮತ್ತು ಮರಿಗಳ ಬದುಕು ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಗಂಡು ಪಕ್ಷಿಯ ಆಹಾರ ಪೂರೈಕೆ ಅವುಗಳ ಉಳಿವಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯ.
ಗೂಡಿನೊಳಗಿದ್ದರೂ ಸ್ವಚ್ಛತೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಕಾಳಜಿ
ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಅವುಗಳ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಅಭ್ಯಾಸ. ಗೂಡಿನೊಳಗೆ ಬಂಧಿಯಾಗಿರುವ ಹೆಣ್ಣು ಪಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಮರಿಗಳು ತಮ್ಮ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಣ್ಣ ರಂಧ್ರದ ಮೂಲಕ ಹೊರಗೆ ಹಾಕುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಗೂಡಿನ ಒಳಭಾಗ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿರಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಪಕ್ಷಿಯಲ್ಲಿ ಗರಿಗಳು ಉದುರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮೊಲ್ಟಿಂಗ್ (Moulting) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ಹಾರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಗೂಡಿನ ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯೇ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಹೋರಾಟದ ಬಳಿಕ ಹೊಸ ಬದುಕು
ಮರಿಗಳು ಬೆಳೆದು ಹೊರಬರಲು ಸಿದ್ಧವಾದಾಗ ಹೆಣ್ಣು ಪಕ್ಷಿ ಗೂಡಿನ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಒಡೆದು ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸೇರಿ ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತವೆ. ಬಳಿಕ ಮರಿಗಳೂ ಗೂಡಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಬದುಕಲು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ. ತನ್ನ ಮರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಹಾರಾಟವನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟು ಕತ್ತಲೆಯ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೆ ಕಳೆಯುವ ಹೆಣ್ಣು ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ನ ಈ ಜೀವನ ಕ್ರಮ ನಿಜಕ್ಕೂ ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿ. ಕುಟುಂಬದ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅದ್ಭುತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.












