ದೆಹಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಧಾನಿ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಕಂಪು, ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ದೇವೇಗೌಡ!

ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ದೇವೇಗೌಡರ ಪತ್ನಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನವರು, 1996ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ ಪ್ರಧಾನಿ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ 'ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆ' ನಿರ್ಮಿಸಿ ಮತ್ತು 'ರಾಗಿ ಮುದ್ದೆ'ಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಈ ಸರಳತೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ.

ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಎಚ್.ಡಿ. ದೇವೇಗೌಡರ ಪತ್ನಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ದೇವೇಗೌಡರು (89) ಜುಲೈ 18 ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮಣಿಪಾಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರ ನಿಧನವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ನಷ್ಟವಲ್ಲ. ಅದು ಮೌನ, ಅಚಲ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆಡಂಬರವಿಲ್ಲದ ಸರಳತೆಯ ಯುಗವೊಂದರ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂದು ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಜೀವಂತವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜಧಾನಿ ನವದೆಹಲಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಧಾನಿ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸಿದ್ದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಛಾಪು ಮತ್ತು ಮರೆತುಹೋದ ಆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ.

1996ರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ: ಲುಟ್ಯೆನ್ಸ್ ಏಕತಾನತೆಯನ್ನು ಮುರಿದ ತುಳಸಿಕಟ್ಟೆ

1996 ರಲ್ಲಿ ದೇವೇಗೌಡರು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಭಾರತದ 11 ನೇ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಇಡೀ ದೇಶದ ಗಮನ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ಮೇಲಿತ್ತು. ಆದರೆ, ತೀವ್ರವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಚದುರಂಗದಾಟದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯವರ ಅಧಿಕೃತ ನಿವಾಸದ (ಆಗಿನ 7, ರೇಸ್ ಕೋರ್ಸ್ ರಸ್ತೆ) ಬಿಗಿ ಭದ್ರತೆಯ ಕೋಟೆಗಳ ಒಳಗೆ ಒಂದು ಶಾಂತ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ದೈವಭಕ್ತಿಯ ಕ್ರಾಂತಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ರೂಪಾಂತರದ ಸೂತ್ರಧಾರಿಯೇ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ದೇವೇಗೌಡರು.

ಜೂನ್ 1996 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ನವದೆಹಲಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಧಾನಿ ಬಂಗಲೆಗಳು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಯುಗದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶೈಲಿಯ ಆಡಳಿತಶಾಹಿ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಈ ಗಣ್ಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಜಾಗವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಚೆನ್ನಮ್ಮನವರು ದೆಹಲಿಗೆ ಬಂದ ತಕ್ಷಣ ಆ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ರಧಾನಿ ನಿವಾಸದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ 'ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆ'ಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದರು. ಅದು ಅಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಸುದ್ದಿಯಾಗುತ್ತು.

ಅವರಿಗೆ ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆ ಕೇವಲ ಬೆಳಗಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಭವ್ಯವಾದ, ಅಪರಿಚಿತ ಮಹಾನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೂ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ತಾಯ್ನಾಡಿನ ಬೇರುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು ಆತ್ಮೀಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯತೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು ದೇಶದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅನೇಕ ಪ್ರಧಾನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣು, ತರಕಾರಿ, ಹೂವು ಬೆಳೆಸಿದರ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಆದರೆ ದೇವೇ ಗೌಡರ ಪತ್ನಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅಪಾರ ದೈವಭಕ್ತೆ ಹೀಗಾಗಿ ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ದಿನಬೆಳಗಾದರೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ದೆಹಲಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತರಿಗೆ ರಾಗಿ ಮುದ್ದೆ ರುಚಿ ಉಣಿಸಿದ ಮಹಾತಾಯಿ!

ಚೆನ್ನಮ್ಮನವರು ಪ್ರಧಾನಿ ನಿವಾಸದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸಿದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮುದ್ರೆ, ಪ್ರಧಾನಿ ಕಚೇರಿಯ (PMO) ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಕಶಾಲೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿತ್ತು. 90 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ವರದಿಗಾರಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಿರಿಯ ದೆಹಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಮ್ಮೆಯ 'ರಾಗಿ ಮುದ್ದೆ' ಹೇಗೆ ಪ್ರಧಾನಿ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಭವ್ಯವಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ನಾವು ಅಧಿಕೃತ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೋಸಾ, ಧೋಕ್ಲಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಮೊಘಲಾಯಿ ತಿನಿಸುಗಳಿಗೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಂಡಿದ್ದೆವು. ಆದರೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ, ದೇವೇಗೌಡರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೇಳೆ ಸಾರು ಜೊತೆ ಬಿಸಿಬಿಸಿ ರಾಗಿ ಮುದ್ದೆಯನ್ನು ಬಡಿಸಲಾಯಿತು! ಎಂದು ಅನುಭವಿ ರಾಜಕೀಯ ವರದಿಗಾರರೊಬ್ಬರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನವರ ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಊಟದ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪಟ ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ಘಮ. ಈ ಎರಡರ ಸಂಯೋಜನೆಯು 7, ರೇಸ್ ಕೋರ್ಸ್ ರಸ್ತೆಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊಸತನಕ್ಕೆ ತಿರುಗಸಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ನೆಲದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪರಂಪರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯಿರುವ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕುಟುಂಬವೊಂದು ದೇಶದ ಚುಕ್ಕಾಣಿ ಹಿಡಿದಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿತ್ತು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನತೆಗೆ ಇದು ಎಂದಿಗೂ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಮರೆಯಲಾರದ ಇತಿಹಾಸ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದ ನೆಲದ ಸರಳ ಯಜಮಾನಿಯೊಬ್ಬರು ದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಿವಾಸದಲ್ಲೂ ತನ್ನ ತನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡದೆ, ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಅಮರ.

ಹಾಸನದ ಮಣ್ಣಿನ ಬೇರುಗಳು ಮತ್ತು ಮರೆತುಹೋದ ಪರಂಪರೆ

ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊಳೆನರಸೀಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪಡುವಲಹಿಪ್ಪೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ 1939 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಚೆನ್ನಮ್ಮನವರು, ಒಕ್ಕಲಿಗ ಕೃಷಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿರುವ ಸಾಧಾರಣ ಕೃಷಿ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು. ಅವರು ಮೇ 1954 ರಲ್ಲಿ 21 ವರ್ಷದ ದೇವೇಗೌಡರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ದೇವೇಗೌಡರ ರಾಜಕೀಯ ಏಳುಬೀಳುಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ಅವರು ನೆರಳಾಗಿ ಜೊತೆಗಿದ್ದರು. 72 ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ದಾಂಪತ್ಯದ ಬಳಿಕ ಮುತೈದೆ ಸಾವು ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಸದ್ಗತಿ ಸಿಗಲಿ.