ಶೂರ್ಪನಖಿಯ ಮೂಗು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಜಾಗ ಯಾವುದು ಗೊತ್ತಾ? ರಾಮಾಯಣದ ಈ ರಹಸ್ಯ ಸ್ಥಳ ಇರುವುದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ!

ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಶೂರ್ಪನಖಿಯ ಮೂಗನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದ ರಾಮಾಯಣದ ಆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಾಗ ಯಾವುದು ಗೊತ್ತಾ? ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಸಿಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ ಆ ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ರಹಸ್ಯ ಸ್ಥಳದ ಸಂಪೂರ್ಣ ರೋಚಕ ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ ಈ ಸ್ಥಳಗಳು ಭಕ್ತರು, ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಾಸಕ್ತರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿವೆ. ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀರಾಮ, ಸೀತಾಮಾತೆ ಹಾಗೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣರು 14 ವರ್ಷಗಳ ವನವಾಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದರೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಅಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಸಿಕ್ ಕೂಡ ಒಂದು. ಇಲ್ಲಿನ ಪಂಚವಟಿ ಮತ್ತು ತಪೋವನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ರಾಮಾಯಣದ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಸಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ನಂಟು ಹೊಂದಿವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ರಾವಣನ ಸಹೋದರಿ ಶೂರ್ಪನಖಿಯ ಮೂಗನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿರುವ ತಪೋವನ ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡಿಸಿದೆ.

ಶೂರ್ಪನಖಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೇವಾಲಯ ಎಲ್ಲಿದೆ?

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಸಿಕ್ ನಗರದ ಪಂಚವಟಿ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ತಪೋವನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶೂರ್ಪನಖಿಯ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ತಾಣವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯವೂ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ತಪೋವನದ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ದೇವಾಲಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋದಾವರಿ ಮತ್ತು ಕಪಿಲಾ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ರಾಮಾಯಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ವಿಶೇಷ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ನಾಸಿಕ್ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ತಪೋವನವನ್ನು ರಾಮಾಯಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಶೂರ್ಪನಖಿಯ ಮೂಗನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನೆಂಬ ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಇಂದಿಗೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ರಾಮ ಪರ್ಣಕುಟಿ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ದೇವಾಲಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ತಾಣಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.

ಶೂರ್ಪನಖಿಯ ಮೂಗು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಥೆಯೇನು?

ರಾಮಾಯಣದ ಅರಣ್ಯಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಶೂರ್ಪನಖಿಯ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀರಾಮನು ಸೀತಾಮಾತೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ವನವಾಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಂಚವಟಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದನು. ಈ ವೇಳೆ ರಾವಣನ ಸಹೋದರಿ ಶೂರ್ಪನಖಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿತಳಾದ ಶೂರ್ಪನಖಿ ಆತನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವ ಆಸೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಶ್ರೀರಾಮನು ತಾನು ಸೀತೆಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಶೂರ್ಪನಖಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಬಳಿಯೂ ತೆರಳಿ ವಿವಾಹದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಕೂಡ ಆಕೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಶೂರ್ಪನಖಿ ಸೀತಾಮಾತೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಆಗ ಸೀತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ತನ್ನ ಆಯುಧದಿಂದ ಶೂರ್ಪನಖಿಯ ಮೂಗನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ರಾವಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದ ಶೂರ್ಪನಕಿ!

ಅವಮಾನಿತಳಾದ ಶೂರ್ಪನಖಿ ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಹೋದರ ರಾವಣನ ಬಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಜೊತೆಗೆ ಸೀತೆಯ ಸೌಂದರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಇದರಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿತನಾದ ರಾವಣ ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವ ಸಂಚು ರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಇದೇ ಘಟನೆ ಸೀತಾಪಹರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುತ್ತದೆ.

ನಾಸಿಕ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದ್ದೇಗೆ?

ನಾಸಿಕ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿಗೂ ಈ ಘಟನೆಯಿಗೂ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ 'ನಾಸಿಕ' ಎಂದರೆ ಮೂಗು ಎಂದರ್ಥ. ಶೂರ್ಪನಖಿಯ ಮೂಗನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಘಟನೆ ನಡೆದ ಸ್ಥಳ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನಾಸಿಕ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲದ ಕುರಿತು ಬೇರೆ ವಿವರಣೆಗಳೂ ಇರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಿವಾದವಾದ ಸತ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ತಪೋವನದಲ್ಲಿ ಏನೆಲ್ಲ ನೋಡಬಹುದು?

ಇಲ್ಲಿನ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ದೇವಾಲಯದ ಜೊತೆಗೆ ಸರ್ವಧರ್ಮ ದೇವಾಲಯವೂ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶೂರ್ಪನಖಿಯ ಮೂಗು ಕತ್ತರಿಸುವುದು, ಸೀತಾಪಹರಣ, ಶಬರಿಯು ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು ಹಾಗೂ ಭರತನು ರಾಮನ ಪಾದುಕೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಂತಹ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ವಿವಿಧ ದೇವಾನುದೇವತೆಗಳ ಮೂರ್ತಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿವೆ.

ನಾಸಿಕ್‌ಗೆ ಹೋದರೆ ಈ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿ!

ಪಂಚವಟಿ, ಕಾಲಾರಾಮ ದೇವಾಲಯ, ಸೀತಾ ಗುಹೆ ಮತ್ತು ರಾಮಕುಂಡ ನಾಸಿಕ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ. ರಾಮಾಯಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ರಾಮಕುಂಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ನಾಸಿಕ್ ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ?

ರೈಲು, ಬಸ್ ಮತ್ತು ವಿಮಾನದ ಮೂಲಕ ನಾಸಿಕ್ ತಲುಪಬಹುದು. ನಾಸಿಕ್ ರಸ್ತೆ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಕ ಪಂಚವಟಿ ಹಾಗೂ ತಪೋವನಕ್ಕೆ ತೆರಳಬಹುದು. ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಬರುವವರು ನಾಸಿಕ್‌ನ ಓಜಾರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಮುಂಬೈನಿಂದಲೂ ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ನಾಸಿಕ್ ತಲುಪಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ತಪೋವನವು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ, ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥನ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ರಾಮಾಯಣದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳನ್ನು ಅರಿಯಲು ಬಯಸುವವರು ನಾಸಿಕ್ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.