India’s One Day Capital: ಕೇವಲ ಒಂದು ದಿನ ಮಾತ್ರ ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ನಗರ ಯಾವುದು ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತಾ?

India one day capital: ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಭಾರತದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರವೊಂದು ಕೇವಲ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು! ಆ ಅಪರೂಪದ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ನಮಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ದೆಹಲಿ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಗತಿ. ಆದರೆ, ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರವೊಂದು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ದಿನ ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತ್ತು ಎಂಬ ಅಚ್ಚರಿಯ ಸಂಗತಿ ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ?.

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆ

1857ರ ಸಿಪಾಯಿ ದಂಗೆಯ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾದವು. ಈ ದಂಗೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ನಂತರ, 1858ರ ನವೆಂಬರ್ 1ರಂದು ಅಲಹಾಬಾದ್‌ನ ಮಿಂಟೋ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದ ಅಧಿಕೃತ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ದಿನ ಅಂದಿನ ವೈಸ್‌ರಾಯ್ ಲಾರ್ಡ್ ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಅವರು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ರಾಣಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಓದಿ ಹೇಳಿದರು. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ಆಡಳಿತವು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬರಲಿದೆ ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದ ಈ ಮಹತ್ವದ ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ, ಆ ಒಂದು ದಿನ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಅನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.

ಆಯ್ಕೆಗೆ ಕಾರಣವೇನು?

ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘೋಷಣೆಗಾಗಿ ಅಲಹಾಬಾದ್ ನಗರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಬಲ ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ಕಾರಣಗಳಿದ್ದವು. ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಯಮುನಾ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ನಗರವು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾಯುವ್ಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, 1857ರ ದಂಗೆಯ ನಂತರ ದೇಶದಲ್ಲಿ ತಲೆದೋರಿದ್ದ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.

24 ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದೇಕೆ?

ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅಲಹಾಬಾದ್‌ಗೆ ರಾಜಧಾನಿಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಸಿಕ್ಕಿತಾದರೂ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಅಸಲಿ ಆಡಳಿತ ಯಂತ್ರವೆಲ್ಲವೂ ಆಗಲೇ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಭದ್ರವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಮಿಂಟೋ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮಾರಂಭ ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣವೇ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪಗಳೆಲ್ಲವೂ ಮರುದಿನವೇ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾಗೆ ಮರಳಿ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾದವು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅಲಹಾಬಾದ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕೇವಲ 24 ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.

ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ

ಕೇವಲ ಒಂದು ದಿನದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲೂ ಅಲಹಾಬಾದ್ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಹಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧಿವೇಶನಗಳಿಗೆ ಈ ನಗರ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರು, ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು, ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರಂತಹ ಮಹೋನ್ನತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಯಕರನ್ನು ದೇಶಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಈ ಮಣ್ಣಿನದು. ಇಂದು ‘ಪ್ರಯಾಗ್‌ರಾಜ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ನಗರದ ಮಿಂಟೋ ಪಾರ್ಕ್ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಮದನ್ ಮೋಹನ್ ಮಾಳವೀಯ ಪಾರ್ಕ್) ಅಂದಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಇಂದಿಗೂ ಸಜೀವ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ.

'ಪ್ರಧಾನಿಗಳ ನಗರ’ ಮತ್ತು ‘ಆನಂದ ಭವನ’

ಅಲಹಾಬಾದ್ (ಪ್ರಯಾಗ್‌ರಾಜ್) ಅನ್ನು ಭಾರತದ ‘ಪ್ರಧಾನಿಗಳ ನಗರ’ (City of Prime Ministers) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು, ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ (ಇಲ್ಲಿಯೇ ಜನಿಸಿದವರು) ಹಾಗೂ ವಿ.ಪಿ. ಸಿಂಗ್ ಸೇರಿದಂತೆ ದೇಶದ ಹಲವು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಆಳವಾದ ನಂಟಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಣಯಗಳು ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದ್ದ ನೆಹರು ಕುಟುಂಬದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿವಾಸ ‘ಆನಂದ ಭವನ’ ಕೂಡ ಇದೇ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ.