​"ನಾನು ಹೆಣ್ಣು ಅಂತ ನಾಟಕ ನಿಲ್ಲಿಸೋಕೆ ಬಂದಿದ್ರು!": ಡಾ. ಬಿ. ಜಯಶ್ರೀ ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟ ರಂಗಭೂಮಿ ಪಯಣದ ರೋಚಕ ಸತ್ಯ!

ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿ, ಸಿನಿಮಾ ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿರುವ ಡಾ. ಬಿ. ಜಯಶ್ರೀ ಅವರ ಜೀವನವೇ ಒಂದು ರಂಗಪ್ರಯೋಗದಂತಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಂಗಕರ್ಮಿ ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗಳಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ, ರಂಗಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದವರು ಅವರು .

ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿ, ಸಿನಿಮಾ ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿರುವ ಡಾ. ಬಿ. ಜಯಶ್ರೀ ಅವರ ಜೀವನವೇ ಒಂದು ರಂಗಪ್ರಯೋಗದಂತಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಂಗಕರ್ಮಿ ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗಳಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ, ರಂಗಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದ ಅವರು ಮುಂದೆ ದೆಹಲಿಯ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಡ್ರಾಮಾ (NSD)ನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದು, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ‘ಸ್ಪಂದನಾ’ ನಾಟಕ ತಂಡವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು. ನಟನೆ, ನಿರ್ದೇಶನ, ಸಂಗೀತ, ಡಬ್ಬಿಂಗ್, ಸಿನಿಮಾ—ಹೀಗೆ ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿರುವ ಜಯಶ್ರೀ ಅವರು, ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಹಲವು ಅಪರೂಪದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು Podcast ಒಂದರಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ರೈಲಿನಲ್ಲೇ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಗುಬ್ಬಿ ಕಂಪನಿ!

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ ಅವರ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಎಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇಡೀ ಕಂಪನಿಯೇ ಸಂಚರಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ತು ಎಂಬ ಸಂಗತಿಯೇ ಸಾಕ್ಷಿ. ನೂರಾರು ಕಲಾವಿದರು, ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಹಾಗೂ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಆ ಕಾಲದ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿ ಒಂದು ಊರಿನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಊರಿಗೆ ತೆರಳಿದಾಗ ಅದೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಸವದ ವಾತಾವರಣ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಜನರು “ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣನ ಸರ್ಕಸ್ ಬಂತು”, “ಜಾತ್ರೆ ಬಂತು” ಎಂದು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಕಾಲದ ಆ ವೈಭವವನ್ನು ಜಯಶ್ರೀ ಅವರು ತಮ್ಮ ನೆನಪುಗಳ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ನೂರಾರು ಜನರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ಗುಬ್ಬಿ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಮಂದಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಅಗತ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಲಿಂಗಾಯತರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಡುಗೆ ಮನೆಗಳನ್ನೇ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಲಾವಿದರ ತಂಡವನ್ನು ಇಂತಹ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಂದಿನ ವೃತ್ತಿರಂಗಭೂಮಿಯ ಸಂಘಟನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೈಕ್ ಇಲ್ಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಟರ ಧ್ವನಿಯೇ ಶಕ್ತಿ

ಇಂದಿನಂತೆ ಮೈಕ್, ಸೌಂಡ್ ಸಿಸ್ಟಂ, ಆಧುನಿಕ ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು. ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಟನೊಬ್ಬ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ ಅಥವಾ ಹಾಡಿದಾಗ, ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೂ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ‘ನಾಲ್ಕಾಣಿ Class’, ‘ಎಂಟನೇ Class’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ದೂರದ ಆಸನಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೂ ಧ್ವನಿ ತಲುಪುವಂತೆ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಕಂಠವನ್ನು ತರಬೇತುಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು. “ಜಯತು ಜಯ ವಿಠ್ಠಲ, ನಿನ್ನ ನಾಮವು ಶಾಂತಿಧಾಮವು” ಎಂಬಂತಹ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮೈಕ್ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿತ್ತು ಅಂದಿನ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಕಂಠಸಾಧನೆ.

ತಾತನ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸದೇ NSDಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ

ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗಳು ಎಂಬುದು ಜಯಶ್ರೀ ಅವರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಂಬಲ ಅವರಲ್ಲಿತ್ತು. ದೆಹಲಿಯ National School of Drama (NSD)ಗೆ ಇಂಟರ್ವ್ಯೂಗೆ ತೆರಳಿದಾಗಲೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಾತನ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ದೃಢತೆ ಅವರಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಮೇಲೆ ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ ಅವರಿಗೆ ಅಪಾರ ವಿಶ್ವಾಸವಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ಜಯಶ್ರೀ ಅವರ ನೆನಪುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. “ನಾನು ಏನು ಸಾಧಿಸಲು ಆಗಲಿಲ್ಲವೋ, ಅದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಇವಳು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾಳೆ” ಎಂಬ ತಾತನ ನಂಬಿಕೆ ಅವರ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು.

ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿಯ ನಡುವೆ ಬಂದ ‘ಕ್ಲಾಶ್’

ಜಯಶ್ರೀ ಅವರ ತಾಯಿ ಮುಂದೆ ದೆಹಲಿಯ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಸದೆಯಾದರೂ, ಜಯಶ್ರೀ ತಮ್ಮ ರಂಗಭೂಮಿ ಪಯಣವನ್ನು ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ದೂರವಿಡುವ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡರು. ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ನಾಟಕ ರಂಗದ ನಡುವೆ ಸಂಘರ್ಷ ಉಂಟಾಗಬಹುದೆಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಆಧಾರಿತ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬ ನಿಲುವನ್ನೂ ಅವರು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಅದರ ಬದಲಾಗಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಅದರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಅವರು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರು.

ಮಹಿಳೆ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿದಾಗ ಎದುರಾದ ವಿರೋಧ

ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರು ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸುವುದು ಇಂದಿಗೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಜಯಶ್ರೀ ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದು ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು. “ನಾಲ್ಕು ಜನ ಸೇರಿ ಜಯಶ್ರೀ ನಾಟಕ ಮಾಡಿಸ್ತಾ ಇದ್ದಾಳೆ, ಹೆಂಗಾದ್ರೂ ಮಾಡಿ ಇದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು” ಎಂಬ ಮನೋಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಅವರನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದವರೂ ಇದ್ದರು ಎಂದು ಅವರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಣ್ಣು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ವೃತ್ತಿರಂಗಭೂಮಿಯವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯೂ ಇತ್ತು. ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ವೃತ್ತಿರಂಗಭೂಮಿ ಏನು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನೂ ಅವರು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಆದರೆ ಇಂತಹ ವಿರೋಧಗಳ ನಡುವೆಯೇ ಜಯಶ್ರೀ ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ‘ಸ್ಪಂದನಾ’ ನಾಟಕ ತಂಡವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರಂಗಭೂಮಿ ಪಯಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.

ನಾಟಕ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆ ಅಲ್ಲ

ಜಯಶ್ರೀ ಅವರ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಗೌರವವೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ನಾಟಕ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವುದು, ಮಾತನಾಡುವುದು ಅಥವಾ ನಾಟಕ ನೋಡುತ್ತಾ ತೂಕಡಿಸುವುದನ್ನು ಅವರು ಒಪ್ಪುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾಟಕವನ್ನು ನೋಡಲು ಬಂದವರು ಅದನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ನಿಲುವು. ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ನಡುವಿನ ಈ ಗೌರವದ ಸಂಬಂಧವೇ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಜೀವಾಳ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಅವರ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಲೆಗೂ ‘ಮೇಲು-ಕೀಳು’ ಎನ್ನುವುದು ಏಕೆ?

ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮೇಲು-ಕೀಳು ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ವಿರುದ್ಧವೂ ಜಯಶ್ರೀ ಅವರು ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ. ವೇಶ್ಯೆಯರು ಅಥವಾ ತಳಸಮುದಾಯದವರು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಏನು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮನೋಭಾವದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ವರ್ಗಗಳ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬ ವಿಚಾರವನ್ನು ಅವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಕಲೆ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರದರ್ಶನವಲ್ಲ. ಅದು ಸಮಾಜದ ಹಲವು ಪದರಗಳ ಬದುಕು, ನೋವು, ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮ ಎಂಬುದೇ ಅವರ ಮಾತುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಆಶಯ.