ಮಳೆ ಬಂದಾಗ ಮೊದಲು ಮಿಂಚು, ನಂತರ ಗುಡುಗು... ಇದರ ಹಿಂದಿನ ರಹಸ್ಯ ಏನು?

Lightning Explained: ಮಳೆ ತರುವ ದೊಡ್ಡ ಮೋಡಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಾಗ, ಅವುಗಳೊಳಗೆ ನೀರಿನ ಹನಿಗಳು, ಸಣ್ಣ ಹಿಮದ ಕಣಗಳು ಮತ್ತು ಆಲಿಕಲ್ಲುಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೂ ಕೆಳಕ್ಕೂ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ.

ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಪ್ರಖರವಾದ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಕೆಲವೇ ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ನಂತರ ಕೇಳಿಸುವ ಗುಡುಗಿನ ಶಬ್ದವನ್ನೇ ಮಿಂಚು (Lightning) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಮೋಡಗಳ ಒಳಗೆ ಅಥವಾ ಮೋಡ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ನಡುವೆ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿದ್ಯುತ್‌ನಿಂದ (Natural Electricity) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಮಳೆ ತರುವ ದೊಡ್ಡ ಮೋಡಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಾಗ, ಅವುಗಳೊಳಗೆ ನೀರಿನ ಹನಿಗಳು, ಸಣ್ಣ ಹಿಮದ ಕಣಗಳು ಮತ್ತು ಆಲಿಕಲ್ಲುಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೂ ಕೆಳಕ್ಕೂ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ.

ಈ ಚಲನೆಯ ವೇಳೆ, ಈ ಕಣಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಮೋಡಗಳ ಒಳಗೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಚಾರ್ಜ್ (ವಿದ್ಯುತ್ ಆವೇಶ) ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಮೋಡದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಾಸಿಟಿವ್ (Positive) ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಗೆಟಿವ್ (Negative) ಚಾರ್ಜ್ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಚಾರ್ಜ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಒಂದು ಪ್ರಬಲವಾದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕರೆಂಟ್ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಬೆಳಕು ನಮಗೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮಿಂಚಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಿಂಚು ಹೊಳೆದಾಗ, ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಗಾಳಿಯು ಕೆಲವೇ ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30,000 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್‌ವರೆಗೆ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತಾಪಮಾನವು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು. ಇಷ್ಟು ಪ್ರಚಂಡ ಶಾಖದಿಂದ ಗಾಳಿಯು ವೇಗವಾಗಿ ಹಿಗ್ಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣವೇ ಸಂಕುಚಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಲೇ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಶಬ್ದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನೇ ನಾವು ಗುಡುಗು (Thunder) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ.

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅನೇಕರ ಮನಸ್ಸಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ತುಂಬಾ ಸರಳ. ಬೆಳಕಿನ (Light) ವೇಗ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 3 ಲಕ್ಷ ಕಿಲೋಮೀಟರ್. ಆದರೆ, ಶಬ್ದದ (Sound) ವೇಗ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 343 ಮೀಟರ್ ಮಾತ್ರ. ಅಂದರೆ, ಮಿಂಚಿನ ಬೆಳಕು ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ತಲುಪುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಶಬ್ದ ತಲುಪಲು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಇದನ್ನು ಹೀಗೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ: ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯಿಂದ 2 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸಿಡಿಲು ಬಡಿದರೆ, ಅದರ ಬೆಳಕು ನಿಮಗೆ ತಕ್ಷಣ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಗುಡುಗಿನ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಸಲು ಸುಮಾರು 5-6 ಸೆಕೆಂಡುಗಳು ಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನಮಗೆ ಮೊದಲು ಮಿಂಚು ಕಾಣಿಸಿ, ನಂತರ ಗುಡುಗು ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಮಿಂಚುಗಳೂ ಭೂಮಿಗೆ ಬಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹಲವು ಬಾರಿ, ಮಿಂಚು ಒಂದು ಮೋಡದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಮೋಡದ ನಡುವೆಯೇ ಹೊಳೆದು ಮಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದು ಮೋಡದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಸಿಡಿಲು ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಿಂಚು ಹೊಳೆಯುವಾಗ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?

ಮಿಂಚು ಹೊಳೆಯುವುದು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನ. ಆದರೆ, ಸಿಡಿಲು ಬಡಿಯುವುದು ಪ್ರಾಣಕ್ಕೇ ಅಪಾಯ ತರಬಹುದು. ಬಿರುಗಾಳಿ-ಮಳೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಿಂಚು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪದೇ ಪಾಲಿಸಿ. ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ (India Meteorological Department) ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ತಜ್ಞರು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ...

* ತೆರೆದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಡಿ.

* ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳ ಕೆಳಗೆ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯಬೇಡಿ.

* ಲೋಹದ (ಮೆಟಲ್) ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಿ.

* ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಡಿ.

* ಸಿಡಿಲು ಬಡಿಯುವಾಗ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಅಥವಾ ಕಾರಿನೊಳಗೆ ಇರುವುದು ಸುರಕ್ಷಿತ.

ಮಾಹಿತಿ ಮೂಲ

ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಏರೋನಾಟಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್ (NASA), ನ್ಯಾಷನಲ್ ವೆದರ್ ಸರ್ವೀಸ್