
ಉತ್ತಮ ಕಲಿಕಾ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಯುವ ಭಾರತೀಯರು ದೇಶ ತೊರೆಯುವುದು ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಆದರೆ, ವಿಶ್ವ ದರ್ಜೆಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಾಯ್ನಾಡನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಹೋಗಬೇಕು? ಎಂಬ ಒಂದೇ ಒಂದು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಪ್ರಶ್ನೆ ಭಾರತದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ರಂಗದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿತು. ಈ ಆಲೋಚನೆಯಿಂದಲೇ ಇಂದು ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಖಾಸಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಾದ ‘ಅಶೋಕ’ ಮತ್ತು ‘ಪ್ಲಾಕ್ಷಾ’ ಜನ್ಮತಾಳಿದವು. ಈ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹಿಂದಿರುವ ದಾರ್ಶನಿಕ ಶಕ್ತಿಯೇ ವಿನೀತ್ ಗುಪ್ತಾ. ಅವರ ಜೀವನದ ಪಯಣ ನಿಜಕ್ಕೂ ಒಂದು ರೋಚಕ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ.
ವಿನೀತ್ ಗುಪ್ತಾ ಬೆಳೆದದ್ದು ಚಂಡೀಗಢದ ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ. ಅವರ ತಂದೆ ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕರಾಗಿದ್ದರು. ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೌರವವಿತ್ತಾದರೂ, ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ವಿನೀತ್ ಅವರು ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಶಾಲೆಗೆ ಸೈಕಲ್ನಲ್ಲೇ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ‘ಸುರಕ್ಷಿತ ಭವಿಷ್ಯ’ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಶಿಕ್ಷಣವೊಂದೇ ಏಕೈಕ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು.
ಬಳಿಕ ಅವರ ತಂದೆ ದೆಹಲಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾದಾಗ, ವಿನೀತ್ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಡಿಪಿಎಸ್ (DPS) ಆರ್ಕೆ ಪುರಂ ಶಾಲೆಗೆ ದಾಖಲಾದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅನಾವರಣಗೊಂಡಿತು. ಶಾಲೆಯ ಬಲವಾದ ಐಐಟಿ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ತಯಾರಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಅವರನ್ನು ದೇಶದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಐಐಟಿ ದೆಹಲಿ (IIT Delhi) ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಭಾರತದಾದ್ಯಂತದ ಟಾಪರ್ಗಳು ಒಂದೇ ಸೂರಿನಡಿ ಸೇರಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ವಾತಾವರಣ ತಮಗೆ ವಿನಮ್ರತೆಯನ್ನು ಕಲಿಸಿತು ಎಂದು ವಿನೀತ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಐಐಟಿ ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದ ತಕ್ಷಣ ವಿನೀತ್ ಅವರ ಮುಂದೆ ಸುವರ್ಣ ಅವಕಾಶಗಳ ಹೆದ್ದಾರಿಯೇ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ (PSU) ಕಂಪನಿಯೊಂದರಿಂದ ಆಕರ್ಷಕ ಉದ್ಯೋಗದ ಆಫರ್, ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗದ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗೆ (Civil Services) ಸೇರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾದಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.
ಬದಲಿಗೆ, 1992 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ತಮ್ಮ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಪಾಲುದಾರರ ಅಲ್ಪ ಬಂಡವಾಳದ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ‘ಸ್ಟೈರೋಫೋಮ್ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್’ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ವ್ಯವಹಾರವು ಬೆಳೆದರೂ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯದ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ 2005 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವರು ಈ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು.
ವಿನೀತ್ ಅವರ ಉದ್ಯಮದ ಪಯಣ ಹೀಗಿದ್ದರೆ, ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಮತ್ತೊಂದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಜನ್ಮವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಪತ್ನಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಶಿಕ್ಷಕಿ ಅಕೃತ ಕಲ್ರಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಗ್ಯಾರೇಜ್ನಿಂದಲೇ ‘ಜಾಂಬೂರಿ ಶಿಕ್ಷಣ’ (Jamboree Education) ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಸಣ್ಣ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಆರಂಭವಾದ ಇದು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದೇಶಿ ಶಿಕ್ಷಣ ತಯಾರಿ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ಉದ್ಯಮದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ನಂತರ ವಿನೀತ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಜಾಂಬೂರಿಯನ್ನು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು.
ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ವಿನೀತ್ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಹಾಗೂ ತೊಂದರೆದಾಯಕ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ 94–95 ಪ್ರತಿಶತ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಯುಸಿ ಬರ್ಕ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್-ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ನಂತಹ ಜಾಗತಿಕ ವಿವಿಗಳಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್-ಆಫ್ ಶೇ. 98 ಅಥವಾ 99 ರಷ್ಟಿರುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸೀಟು ಸಿಗದೆ ಹೆಣಗಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಘಟನೆ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಉಳಿದುಹೋಯಿತು. ವಿದೇಶದ ಟಾಪ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ, ಆತನ ಕುಟುಂಬದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅದೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಎಂಬಿಎ ತಯಾರಿಗಾಗಿ ಜಾಂಬೂರಿಗೆ ಮರಳಿದಾಗ ವಿನೀತ್ಗೆ ಆಘಾತ ಕಾದಿತ್ತು. ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಾಧಾರಣ ಸಂಜೆ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಮುಗಿಸಿದ್ದ ಆ ಯುವಕ, ತನ್ನಲ್ಲಿದ್ದ ಜಾಣ್ಮೆ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ.
"ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ಕಡೆ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ನಿರಾಸೆಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅನಿಸಿತು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ವಿನೀತ್ ಗುಪ್ತಾ. ಈ ಅರಿವೇ ಮುಂದೆ ‘ಅಶೋಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ’ದ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿತು.
ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಖಾಸಗಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು ತಲೆ ಎತ್ತುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ವಿನೀತ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಮಾನ ಮನಸ್ಕ ಸ್ನೇಹಿತರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ‘ಅಶೋಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ’ವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದರು. ಇದು 2007 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡು, 2014 ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಉದಾರ ಕಲೆಗಳು (Liberal Arts), ಮಾನವಿಕತೆ, ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮೂಲ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಗಂಭೀರ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ವಿನೀತ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಉದಾರ ಶಿಕ್ಷಣ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲ. ದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನಾಗರಿಕನೂ ಆಳವಾಗಿ ಓದುವುದನ್ನು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬರೆಯುವುದನ್ನು, ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವುದನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕು ಎಂಬುದೇ ಅವರ ಆಶಯವಾಗಿತ್ತು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಕೊನೆಗೆ ಸಮಾಜದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ನಂಬುವ ಅವರು, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ (AI) ಈ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಮೂಲಭೂತ ಶಿಕ್ಷಣ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಸ್ವತಃ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದ ವಿನೀತ್ ಗುಪ್ತಾ ಅವರಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಿತಿಗಳ ಅರಿವಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮರುಕಲ್ಪಿಸುವತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿದರು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ 2015-16ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡು, 2021 ರಲ್ಲಿ ‘ಪ್ಲಾಕ್ಷಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ’ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇದು ಹಳೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮತ್ತು ಯೋಜನಾ ಆಧಾರಿತ (Project-based) ಅಂತರಶಿಸ್ತೀಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.
ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಇಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುವ ಮುನ್ನವೇ, ಅಂದರೆ 2021 ರಲ್ಲೇ ಪ್ಲಾಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೈನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಟಿಫಿಶಿಯಲ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್, ರೊಬೊಟಿಕ್ಸ್, ಬಯೋಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಡೇಟಾ ಸೈನ್ಸ್ನಂತಹ ಸುಧಾರಿತ ಕೋರ್ಸ್ಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ಲಾಕ್ಷಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಆರೋಗ್ಯ, ಕೃಷಿ, ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತೆಯಂತಹ ಜಾಗತಿಕ ಸವಾಲುಗಳ ಕುರಿತು ಗಂಭೀರ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಶೋಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 4,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 8,000ಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಲಾಕ್ಷಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 800 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ವಿದೇಶಕ್ಕಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಭಾರತದ ಬೇರೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗಾಗಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಯೋಜನೆಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುವ ವಿನೀತ್, ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಳಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಬಲಪಡಿಸುವುದೇ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.