​ಒಂದೇ ಒಂದು ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಶೇಕ್, $2.5M ಡೀಲ್: ಸಚಿನ್ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದಲೇ BCCI ವಿಶ್ವದ ಶ್ರೀಮಂತ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿಯಾಯ್ತಾ?!

1995ರಲ್ಲಿ ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ $2.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಒಪ್ಪಂದ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಹೊಸ ತಿರುವು ನೀಡಿತು. ಮಾರ್ಕ್ ಮಸ್ಕರೆನ್ಹಾಸ್ ಅವರ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಚಿನ್ ಕೇವಲ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗನಲ್ಲ, ದೊಡ್ಡ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡರು. ಪ್ರಸಾರ ಹಕ್ಕು, ಜಾಹೀರಾತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವದ ಹೊಸ ಯುಗಕ್ಕೆ ಈ ಒಪ್ಪಂದ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.

1995ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಸರಳ ಮಾತುಕತೆ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಿಸಿತು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಜಾಕಿ ಬಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆ ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾಮೆಂಟೇಟರ್ ರವಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಉದ್ಯಮಿ ಮಾರ್ಕ್ ಮಸ್ಕರೆನ್ಹಾಸ್ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆ, ನಂತರ ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಭಾರತದ ಕ್ರೀಡಾ-ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾದರಿಯ ಮೇಲೂ ಭಾರಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು.

₹2.5 ಮಿಲಿಯನ್‌ನ ಆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಒಪ್ಪಂದ

1995ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತ–ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಟೆಸ್ಟ್ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರವಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಮತ್ತು ಮಸ್ಕರೆನ್ಹಾಸ್ ಮತ್ತೆ ಭೇಟಿಯಾದರು. ಆಗ ಮಸ್ಕರೆನ್ಹಾಸ್, ಕೇವಲ 22 ವರ್ಷದ ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ ಅವರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ $2.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರಸ್ತಾವ ಮುಂದಿಟ್ಟರು.

ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಸಚಿನ್ ಅವರ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಅಜಿತ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಮುಂದಿನ ದಿನವೇ ಅಜಿತ್, ಸಚಿನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಹಣಕಾಸು ಸಲಹೆಗಾರ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ತೆರಳಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು.

ಆಗ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಿತ್ತು?

ಇಂದಿನಂತೆ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಗುತ್ತಿಗೆಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡೀಲ್‌ಗಳು, ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಮ್ಯಾನೇಜರ್‌ಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆಗ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆಟಗಾರರ ಪ್ರಮುಖ ಆದಾಯ ಪಂದ್ಯ ಶುಲ್ಕದಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತಿತ್ತು.

ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಇದ್ದರೂ, ಆ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೌಲ್ಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇನ್ನೂ ರೂಪುಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ.

ಟಿವಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕ್ರಾಂತಿ: ಕಥೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ತಿರುವು!

ಸಚಿನ್ ಅವರ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನ ಪ್ರಸಾರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೂ ನೋಡಬೇಕು.

1990ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿತ್ತು. ಆದರೆ 1995ರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಸಾರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಸಾರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದಿತು.

ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಜಗಮೋಹನ್ ದಾಲ್ಮಿಯಾ ಅವರು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳ ಪ್ರಸಾರ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪ್ರಸಾರವು ಸರ್ಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಕ್ರಮೇಣ ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯತ್ತ ಸಾಗಿತು.

1996ರ ವಿಶ್ವಕಪ್: ಹೊಸ ಯುಗದ ಆರಂಭ!

1996ರ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನ ಜಾಗತಿಕ ಟಿವಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮಸ್ಕರೆನ್ಹಾಸ್ ಅವರ WorldTel ಸುಮಾರು $10 ಮಿಲಿಯನ್ ಗ್ಯಾರಂಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಜೊತೆಗೆ Wills ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸುಮಾರು $12 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಟೈಟಲ್ ಸ್ಪಾನ್ಸರ್‌ಶಿಪ್ ಪಡೆದಿತ್ತು.

ಅಂದರೆ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಆಸ್ತಿಗಳು ಒಂದೇ ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ಬಂದವು—ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನ ಪ್ರಸಾರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ತಾರೆ ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್.

‘ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸಚಿನ್’ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮಸ್ಕರೆನ್ಹಾಸ್..!

ಮಸ್ಕರೆನ್ಹಾಸ್ ಅವರ ಪಾತ್ರ ಕೇವಲ ಜಾಹೀರಾತು ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸಚಿನ್ ಅವರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪಿಸಿದರು.

ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಸಚಿನ್ ಅವರನ್ನು ಪಡೆಯದಂತೆ ಕನಿಷ್ಠ ಶುಲ್ಕದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನೂ ಮಸ್ಕರೆನ್ಹಾಸ್ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದರಿಂದ ಸಚಿನ್ ತಮ್ಮ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗಮನವನ್ನು ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗೆ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.

ಅಜಿತ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ ಅವರ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ನಿಯಮವೂ ಇತ್ತು—ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕೆಲಸಗಳು ಸಚಿನ್ ಅವರ ಅಭ್ಯಾಸ, ಸಿದ್ಧತೆ ಅಥವಾ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಬಾರದು. ಈ ಶಿಸ್ತು ನಂತರ ‘ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸಚಿನ್’ನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಯಿತು.

$2.5 ಮಿಲಿಯನ್‌ನಿಂದ $17.5 ಮಿಲಿಯನ್‌ವರೆಗೆ!

ಮೊದಲ ಒಪ್ಪಂದದ ಬಳಿಕ ಸಚಿನ್ ಅವರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೌಲ್ಯ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಏರಿತು. 2001ರಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದ ನವೀಕರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ WorldTel ಸುಮಾರು $17.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯದ ಡೀಲ್ ನೀಡಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.

ಆ ಮೂಲಕ ಸಚಿನ್ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರೀಡಾ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ₹100 ಕೋಟಿಯ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿದ ಮೊದಲ ಕ್ರೀಡಾಪಟುವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು ಎಂದು ವರದಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

2002ರಲ್ಲಿ ಮಸ್ಕರೆನ್ಹಾಸ್ ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ ಸಚಿನ್ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಸ್ಕರೆನ್ಹಾಸ್ ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ನಿವೃತ್ತಿಯ ಬಳಿಕವೂ ಬದಲಾದ ಹಣಕಾಸಿನ ಆಟ!

ಸಚಿನ್ ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ಮಾದರಿ ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ಹಂತಕ್ಕೆ ಹೋಯಿತು. ಕೇವಲ ಜಾಹೀರಾತು ಶುಲ್ಕ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ, ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಯಿತು.

Luminous Power Technologies ಜೊತೆಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ, Unacademy ಮತ್ತು Spinny ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಹಾಗೂ ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಆಸ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಸ್ತಿ ಮೌಲ್ಯದ ಅಂದಾಜುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪರಿಶೀಲನೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದನ್ನೂ ವರದಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಹಾಗಾದರೆ ಈ ಒಪ್ಪಂದ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅನ್ನು ಹೇಗೆ ಬದಲಿಸಿತು?

ಈ ಕಥೆಯ ನಿಜವಾದ ಮಹತ್ವ $2.5 ಮಿಲಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟುವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿ ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡದ್ದೇ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆ.

ಪ್ರಸಾರ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಜಾಹೀರಾತು, ಆಟಗಾರರ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಒಂದೇ ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ನೋಡಲು ಈ ಒಪ್ಪಂದ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.

ಮುಂದೆ ಬಂದ IPLನಂತಹ ಬೃಹತ್ ಕ್ರೀಡಾ-ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾದರಿಗಳಿಗೂ ಇದೇ ಆರ್ಥಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಅಂದರೆ, 2008ರಲ್ಲಿ IPL ದೊಡ್ಡ ಕ್ರಾಂತಿಯಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಅದರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಭಾಷೆಯ ಕೆಲವು ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳು ಒಂದು ದಶಕಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದವು.

ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದದ ದೊಡ್ಡ ಪಾಠ!

1995ರಲ್ಲಿ ₹2.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯದ ಆ ಒಪ್ಪಂದ ಕೇವಲ ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ ಬೆಂಬಲವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೌಲ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದ ಮಹತ್ವದ ಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು.

ಒಬ್ಬ ಯುವ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗನ ಪ್ರತಿಭೆ, ಕುಟುಂಬದ ವಿಶ್ವಾಸ, ಸೂಕ್ತ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಟಿವಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ—ಈ ನಾಲ್ಕೂ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದಾಗ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸವೇ ಹೊಸ ದಿಕ್ಕು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.