ಸೂರ್ಯ ಒಬ್ಬನೇ, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಅನೇಕ

ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆ ಅದರ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ. ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಈ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಬ್ಬ. ದೇಶದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಃ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಈ ಹಬ್ಬ,

-ಮಹಿಮ ಸಾಮಂತ್,

ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ, ಬೆಂಗಳೂರು

ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆ ಅದರ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ. ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಈ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಬ್ಬ. ದೇಶದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಃ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಈ ಹಬ್ಬ, ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪದ ಆಚರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಕೇವಲ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ; ಅದು ಪ್ರಕೃತಿ, ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ಮಹೋತ್ಸವ.

ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮಹತ್ವ: ಸೂರ್ಯನು ಧನು ರಾಶಿಯಿಂದ ಮಕರ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ದಿನವನ್ನು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಉತ್ತರಾಯಣ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ದಿನಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ದೀರ್ಘವಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಶುಭಕಾಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಆರಂಭ, ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಧನಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆಯ ಸಂಕೇತವೇ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ.

ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಕ್ರಾಂತಿ: ಭಾರತ ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ದೇಶ. ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಯ್ಲು ಕಾರ್ಯ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ರೈತರು ತಮ್ಮ ಶ್ರಮದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನಿಗೂ ಪ್ರಕೃತಿಗೂ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಬ್ಬ ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಗೌರವ ನೀಡುವ, ಸಮಾಧಾನ ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ:

ಸಂಭ್ರಮ, ಸೌಹಾರ್ದ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ: ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಹಬ್ಬ. ಇದು ಕುಟುಂಬ, ನೆರೆಹೊರೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ.

ಎಳ್ಳು–ಬೆಲ್ಲದ ಸಂಪ್ರದಾಯ: ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವೇ ಎಳ್ಳು–ಬೆಲ್ಲ. ಎಳ್ಳು, ಬೆಲ್ಲ, ಕಡಲೆಕಾಯಿ, ಕೊಬ್ಬರಿ ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆ ಅಚ್ಚುಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಎಳ್ಳು–ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ನೆರೆಹೊರೆಯವರಿಗೆ ಹಂಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಎಳ್ಳು–ಬೆಲ್ಲ ತಿನ್ನಿ, ಒಳ್ಳೆ ಮಾತಾಡಿ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಮಧುರತೆ ಇರಬೇಕೆಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.

ಮನೆ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬದ ವಾತಾವರಣ: ಮನೆಗಳ ಮುಂದೆ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ರಂಗೋಲಿಗಳು, ಹಸಿರು ಎಲೆಗಳ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿನ ಕಡ್ಡಿಗಳು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಮನೆಗೂ ಹಬ್ಬದ ಕಳೆ ಹರಡಿರುತ್ತದೆ.

ಹಸು–ಕಿಚ್ಚು- ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಪ್ರದಾಯ:

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಪ್ರದಾಯವೇ ಹಸು–ಕಿಚ್ಚು. ಈ ದಿನ ಹಸುಗಳಿಗೆ ಮುಂಜಾನೆಯಿಂದಲೇ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ, ಕೊಂಬುಗಳಿಗೆ ಅರಿಶಿನ–ಕುಂಕುಮ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೂವಿನ ಹಾರಗಳು, ಬಣ್ಣದ ದಾರಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಟೆಗಳಿಂದ ಹಸುಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಅಥವಾ ತೆರೆಯಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕಿಚ್ಚನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿ, ಆ ಕಿಚ್ಚಿನ ಪಕ್ಕದಿಂದ ಹಸುಗಳನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಹಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮನೆಗೆ ಸುಖ–ಸಮೃದ್ಧಿ ಬರಲಿ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದರ ಹಿಂದಿದೆ. ಬಳಿಕ ಹಸುಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಹುಲ್ಲು, ಅಕ್ಕಿ, ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ತಿನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಾನವ–ಪಶು–ಪ್ರಕೃತಿ ನಡುವಿನ ಆಳವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ.

ಉಡುಪಿ- ಮೂರು ರಥಗಳ ರಥೋತ್ಸವ:

ಉಡುಪಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮಠದಲ್ಲಿ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೂರು ರಥಗಳ ಭವ್ಯ ರಥೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಸೇರಿ ರಥಗಳನ್ನು ಎಳೆದು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರಥೋತ್ಸವ ಭಕ್ತಿ, ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಏಕತೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದ ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ:

ಕೇರಳದಲ್ಲಿರುವ ಶಬರಿಮಲೆ ಮತ್ತು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ: ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯೊಂದಿಗೆ ಶಬರಿಮಲೆಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವೂ ಆಳವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿರುವ ಶಬರಿಮಲೆ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿಯ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರವು ಮಂಡಲ ಕಾಲದ ನಂತರ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ದಿನ ವಿಶೇಷ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತೆರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮಕರವಿಳಕ್ಕು ದೈವಿಕ ಬೆಳಕಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರು ‘ಸ್ವಾಮಿ ಶರಣಂ ಅಯ್ಯಪ್ಪ’ ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. 41 ದಿನಗಳ ವ್ರತ, ಸಾತ್ವಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹದ ಮೂಲಕ ಭಕ್ತರು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿಯ ಪರ್ವವಾಗಿಯೂ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ತಮಿಳುನಾಡು- ಪಾಂಗಲ್: ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪಾಂಗಲ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಅಕ್ಕಿ, ಹಾಲು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಪಾಂಗಲ್ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣ: ಅಂಗಳಗಳಲ್ಲಿ ಮುಗ್ಗುಲುಗಳು, ಹಸು–ಕರುಗಳ ಅಲಂಕಾರ, ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಪಟಗಳು ಈ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ವಿಶೇಷತೆ.

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಎಳ್ಳು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ತಯಾರಿಸುವ ಸಿಹಿತಿಂಡಿ ಪರಸ್ಪರ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಹಂಚುವ ಹಬ್ಬ. ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಮಧುರತೆ ಇರಲಿ ಎಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದೇಶ ಇದರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ.

ಗುಜರಾತ್: ಉತ್ತರಾಯಣ: ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಗಾಳಿಪಟಗಳ ಮಹೋತ್ಸವವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಆಕಾಶವೇ ಸಂಭ್ರಮದ ವೇದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣ: ಲೋಹ್ರಿ ಮೂಲಕ ಬೆಂಕಿಯ ಸುತ್ತ ಸಂಭ್ರಮಿಸಿ, ಮರುದಿನ ಮಾಗ್ಘಿಯಾಗಿ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರ: ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನ, ದಾನ–ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಖಿಚಡಿ ನೈವೇದ್ಯ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಶೇಷತೆ.

ಅಸ್ಸಾಂ: ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಇಲ್ಲಿ ಮಘ್ ಬಿಹು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಸಂಭ್ರಮವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ: ಪೌಷ್ ಪರ್ವವಾಗಿ ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಭೀಷ್ಮ ಪಿತಾಮಹ ಮತ್ತು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ:

ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಮಹಾಭಾರತದ ಭೀಷ್ಮ ಪಿತಾಮಹ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭೀಷ್ಮರಿಗೆ ತಮ್ಮ ತಂದೆ ಶಾಂತನು ಅವರಿಂದ ಇಚ್ಛಾಮೃತ್ಯು ವರ ದೊರೆತಿತ್ತು, ಅಂದರೆ ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಪೂರ್ವ ಶಕ್ತಿ ಅವರಿಗೆ ಇದ್ದಿತು. ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನ ಅನುಸಾರ ಅಂತಿಮ ಸಮಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸೂರ್ಯನು ಮಕರ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ದಿನವಾದ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲೇ ಭೀಷ್ಮ ಪಿತಾಮಹರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದರು. ಉತ್ತರಾಯಣ ಕಾಲವನ್ನು ಶುಭ ಹಾಗೂ ಪುಣ್ಯಕರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದರಿಂದ, ಭೀಷ್ಮರ ಈ ಅಂತಿಮ ಕ್ಷಣವು ಅವರನ್ನು ಧರ್ಮ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗದ ಶಾಶ್ವತ ಪ್ರತೀಕವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಏಕತೆ: ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ನಮಗೆ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಪಾಠ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ- ಆಚರಣೆಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಭಾವನೆ ಒಂದೇ. ಸೂರ್ಯ ಒಂದೇ, ಅದರ ಬೆಳಕು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನ. ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಗೌರವ, ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಮಧುರತೆ- ಇವೇ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಕೇವಲ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ; ಅದು ಭಾರತದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಉತ್ಸವ. ಇಂದಿನ ವೇಗದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿ, ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಕಡೆಗೆ ಮರಳಿಸುತ್ತದೆ.