ತುಂಬಿ ತುಳುಕುತ್ತಿವೆ ದೇಶದ ಜೈಲುಗಳು, ಪ್ರತಿ ಸೆರೆಮನೆ 112.7% ಭರ್ತಿ! ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಶೇ.194.6ರಷ್ಟು ಫುಲ್‌!

ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಜೈಲುಗಳು ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಶೇ. 112.7 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕೈದಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ. ದೆಹಲಿ, ಮೇಘಾಲಯ, ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದು, ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದು ಈ ದಟ್ಟಣೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಜೈಲುಗಳ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಕೈದಿಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ರಾಜ್ಯಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ನವದೆಹಲಿ: ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಕಾರಾಗೃಹಗಳು ತಮ್ಮ ಅನುಮೋದಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುತ್ತಿದ್ದು, ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಗಂಭೀರ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿದೆ. 2024ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 31ರ ವೇಳೆಗೆ ದೇಶದ ಜೈಲುಗಳು ಶೇ. 112.7 ರಷ್ಟು ಭರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ದೇಶದ 609 ಜೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಿದೆ. ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ದೆಹಲಿಯ ಸೆರೆಮನೆಗಳು ಶೇ.194.6ರಷ್ಟು ಭರ್ತಿಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಬುಧವಾರ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ ಬಂಡಿ ಸಂಜಯ್‌ ಕುಮಾರ್‌ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಜೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 4,53,769 ಕೈದಿಗಳನ್ನಿಡಬಹುದು. ಆದರೆ 2024ರ ಡಿ.31ರ ದತ್ತಾಂಶದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ 5,11,542 ಇದೆ. ಅರ್ಥಾತ್‌, ಇರಬೇಕಾದುದಕ್ಕಿಂತ 57,773 ಕೈದಿಗಳು ಅಧಿಕವಿದ್ದಾರೆ. ದೆಹಲಿ ಜೈಲುಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 10,026 ಇದ್ದು, ಅಲ್ಲಿರುವುದು 19,512(ಶೇ.194.6) ಕೈದಿಗಳು. ಮೇಘಾಲಯದಲ್ಲಿ 860ರ ಬದಲು 1,406(ಶೇ.163.5ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು), ಜಮ್ಮು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ 3,629ರ ಬದಲು 5,383 (ಶೇ.148.3ರಷ್ಟು ಅಧಿಕ) ಜೈಲುಹಕ್ಕಿಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ ಬಂಡಿ ಸಂಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಮಂಡಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪರಾಧ ದಾಖಲೆಗಳ ಬ್ಯೂರೋ (NCRB) ದತ್ತಾಂಶದಲ್ಲಿ ಈ ಆಘಾತಕಾರಿ ಅಂಶಗಳು ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡಿವೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ವಿವರಣೆ

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜೈಲುಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಕೈದಿಗಳ ಅಂತರವು ಸಿಸ್ಟಮ್ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

• ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಜೈಲುಗಳ ಒಟ್ಟು ಅನುಮೋದಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 4,53,769
• ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರಿಸಲಾಗಿರುವ ಒಟ್ಟು ಕೈದಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 5,11,542
• ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಕೈದಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 57,773
• ಸಾಸಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭರ್ತಿ ಪ್ರಮಾಣ (Occupancy Rate) 112.7%

ರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜೈಲು ಸ್ಥಿತಿಗತಿ

ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ದೆಹಲಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜೈಲುಗಳ ಅತಿಯಾದ ದಟ್ಟಣೆ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪೈಕಿ ದೆಹಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.

• ದೆಹಲಿ: ದೆಹಲಿಯ ಜೈಲುಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 10,026 ಮಾತ್ರ. ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಇಲ್ಲಿ 19,512 ಕೈದಿಗಳಿದ್ದು, ಜೈಲುಗಳು ಬರೋಬ್ಬರಿ ಶೇ. 194.6 ರಷ್ಟು ಭರ್ತಿಯಾಗಿವೆ.
• ಮೇಘಾಲಯ: 860 ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಜೈಲುಗಳಲ್ಲಿ 1,406 ಕೈದಿಗಳಿದ್ದು (ಶೇ. 163.5), ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.
• ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ: 3,629 ಅನುಮೋದಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದ್ದು, 5,383 ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ (ಶೇ. 148.3).
• ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ: 30,644 ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಎದುರು 45,092 ಕೈದಿಗಳಿದ್ದಾರೆ (ಶೇ. 147.1).
• ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ: 27,110 ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ 39,003 ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ (ಶೇ. 143.9).
• ಕೇರಳ ಹಾಗೂ ಪಂಜಾಬ್: ಕೇರಳದಲ್ಲಿ 7,823 ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ 10,307 ಕೈದಿಗಳಿದ್ದರೆ (ಶೇ. 131.8), ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ 26,543 ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ 30,663 ಕೈದಿಗಳಿದ್ದಾರೆ (ಶೇ. 115.5).
• ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ: ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜೈಲು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ (76,162) ಹೊಂದಿರುವ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ 86,762 ಕೈದಿಗಳಿದ್ದು, ಜೈಲುಗಳು ಶೇ. 113.9 ರಷ್ಟು ಭರ್ತಿಯಾಗಿವೆ.

ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳ ಸಮಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ

ಜೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ದಟ್ಟಣೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳ (Under-trial prisoners) ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದು ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಒಟ್ಟು ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳು: ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2024 ರ ವೇಳೆಗೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ 3,71,440 ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳಿದ್ದಾರೆ.

ಅರ್ಹತೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಬಿಡುಗಡೆ ವಿಳಂಬ: ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸುರಕ್ಷಾ ಸಂಹಿತೆ (BNSS) / ಸಿಆರ್‌ಪಿಸಿ ಸೆಕ್ಷನ್ 436A ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 968 ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಅರ್ಹರೆಂದು ಕಂಡುಬಂದರೂ, ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 627 ಜನರನ್ನು ಮಾತ್ರ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಉಳಿದ ಅರ್ಹ ಕೈದಿಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಏಕೆ ವಿಳಂಬವಾಯಿತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನೀಡಿಲ್ಲ.

ರಾಜ್ಯಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರದ ನಗದು ನೆರವು

ಸಂವಿಧಾನದ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ 'ಜೈಲು ಆಡಳಿತ' ಮತ್ತು 'ಕೈದಿಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ'ಯು ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿ (State List) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜೈಲುಗಳ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು, ದಟ್ಟಣೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಯಾ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಹಲವು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಕಳೆದ ಐದು ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಜೈಲುಗಳ ಆಧುನೀಕರಣ ಯೋಜನೆಗೆ ₹608.6 ಕೋಟಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ಹಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಭದ್ರತೆಯ ಜೈಲುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಜೈಲು ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಲಪಡಿಸುವುದು, ಕೈದಿಗಳ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಪುನರ್ವಸತಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೈದಿಗಳ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ನೆರವು ನೀಡಲು ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯವು 'ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಕನಿಷ್ಠ ಮಾನದಂಡ ನಿಯಮಗಳು' ಹಾಗೂ 'ಮಾದರಿ ಜೈಲು ಕೈಪಿಡಿ, 2016' ಅನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿದೆ.