ನ್ಯಾಯಾಂಗದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ: ದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಎಸ್‌ಸಿ-ಎಸ್‌ಟಿ ಮತ್ತು ಒಬಿಸಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿದ್ದಾರೆ?

ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದೇಶದ ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎಸ್‌ಸಿ, ಎಸ್‌ಟಿ ಹಾಗೂ ಒಬಿಸಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಅಂಕಿಅಂಶ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ, ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಾಂಗದಲ್ಲಿ ಶೇ. 46 ರಷ್ಟು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮೀಸಲು ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದು, ತಮಿಳುನಾಡು ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ

ಭಾರತದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಕುರಿತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಚರ್ಚೆಗಳಿದ್ದವು. ಇದೀಗ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎಸ್‌ಸಿ, ಎಸ್‌ಟಿ ಹಾಗೂ ಒಬಿಸಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನಿಖರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ದತ್ತಾಂಶವು ದೇಶದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಳಗಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ವಿವರಿಸಿದೆ.

ದೇಶದ ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 46 ರಷ್ಟು ಮೀಸಲು ವರ್ಗದ ಪಾರುಪತ್ಯ

ಕೇಂದ್ರ ಕಾನೂನು ಸಚಿವ ಅರ್ಜುನ್ ರಾಮ್ ಮೇಘವಾಲ್ ಅವರು ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ನೀಡಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಅಧೀನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 20,833 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ 9,534 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ (SC), ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ (ST) ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ (OBC) ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದರೆ, ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಒಟ್ಟು ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 46 ರಷ್ಟು ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಈ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗಿದೆ.

ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡು ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡು ದೇಶಕ್ಕೇ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿರುವ 1,234 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪೈಕಿ 1,205 ಜನರು ಎಸ್‌ಸಿ, ಎಸ್‌ಟಿ ಮತ್ತು ಒಬಿಸಿ ವರ್ಗದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದರೆ ರಾಜ್ಯದ ಶೇಕಡಾ 97.6 ರಷ್ಟು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮೀಸಲು ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ನೆರೆ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಹೇಗಿದೆ?

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೂ ಮೀಸಲು ವರ್ಗಗಳ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಸಂಖ್ಯೆ ಆಶಾದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ 1,129 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಲ್ಲಿ 996 ಮಂದಿ (ಅಂದಾಜು ಶೇ. 88) ಮೀಸಲು ಸಮುದಾಯದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಶೇ. 88.5, ಮೇಘಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶೇ. 95 ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ ಶೇ. 69 ರಷ್ಟು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಈ ವರ್ಗಗಳಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ (ಶೇ. 64) ಮತ್ತು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ (ಶೇ. 63) ಕೂಡ ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆ.

ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಣ ಭಿನ್ನ

ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಮಾಣ ತುಸು ಕಡಿಮೆ ಇದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜಧಾನಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇ. 13 ರಷ್ಟು (837 ರಲ್ಲಿ 108) ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲು ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶೇ. 29 ಹಾಗೂ ಹರಿಯಾಣದಲ್ಲಿ ಶೇ. 31 ರಷ್ಟು ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಿದೆ. ಆದರೆ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶೇ. 54 ರಷ್ಟು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮೀಸಲು ವರ್ಗದವರಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂದಿ ಬೆಲ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.

ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಇಲ್ಲವೇಕೆ?

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನೇಮಕಾತಿಯಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕಾನೂನು ಸಚಿವರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಂತೆ ನಿಗದಿತ ಕೋಟಾ ಅನ್ವಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, 2018 ರಿಂದ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಶಿಫಾರಸು ವೇಳೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಕೇಳುವ ಪದ್ಧತಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿದೆ.

2018 ರ ನಂತರದ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ

ಕಳೆದ ಆರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ (2018 ರಿಂದ) ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ ನೇಮಕವಾದ 847 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಲ್ಲಿ 33 ಎಸ್‌ಸಿ, 17 ಎಸ್‌ಟಿ ಮತ್ತು 104 ಒಬಿಸಿ ವರ್ಗದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 46 ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯದವರು ಹಾಗೂ 130 ಮಹಿಳೆಯರು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಉನ್ನತ ಸ್ತರದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.