₹34 ದಿನಗೂಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ 37 ವರ್ಷಗಳ ಹೋರಾಟ: ಇಂಡಿಯನ್ ಆಯಿಲ್ ಕಂಪನಿ ವಿರುದ್ಧ ಸುಮಿತ್ರಾಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪರಿಹಾರ

24ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ₹34 ದಿನಗೂಲಿ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಹರಿಯಾಣದ ಸುಮಿತ್ರಾಗೆ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕೆಲಸ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪವಿತ್ತು. ಸುಮಾರು 37 ವರ್ಷಗಳ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟದ ಬಳಿಕ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ₹12 ಲಕ್ಷ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವಂತೆ IOCಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದೆ. ನಿವೃತ್ತಿ ವಯಸ್ಸು ದಾಟಿರುವುದರಿಂದ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.

24ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಹೋರಾಟ

ಹರಿಯಾಣದ ಕರ್ನಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗುಡಾ ಗ್ರಾಮದ ಸುಮಿತ್ರಾ ಅವರಿಗೆ 24 ವರ್ಷವಾಗಿದ್ದಾಗ ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಇಂಡಿಯನ್ ಆಯಿಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ (IOC)ನ LPG ಬಾಟ್ಲಿಂಗ್ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶ ಎದುರಾಗಿತ್ತು. 1988ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಿಯೋನ್/ಖಲಾಸಿ ಅಥವಾ ಸಹಾಯಕ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ದಿನಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ₹34 ವೇತನವಿದ್ದರೂ, ಪಿಂಚಣಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಉದ್ಯೋಗದ ಭದ್ರತೆ ಇರುವ ಕಾರಣ ಈ ಕೆಲಸ ಅವರಿಗೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು.

ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ 49 ಮಂದಿಯಲ್ಲಿ 43 ಮಂದಿಗೆ ನೇಮಕಾತಿ ಪತ್ರ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಆದರೆ ಸುಮಿತ್ರಾಗೆ ಕೆಲಸ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಆರೋಪದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಿಳೆಯಾಗಿರುವುದೇ ಕೆಲಸ ನಿರಾಕರಣೆಗೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವರು ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದರು.

ಕೆಲಸ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಹೋರಾಟ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ

ಸುಮಿತ್ರಾ ಅವರ ಪತಿ ಸತ್ಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಕೂಡ ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಅವರ ಜೊತೆ ನಿಂತರು. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಿಂದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿವರೆಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದರೂ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪರಿಹಾರ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕುಟುಂಬ ಹೇಳಿದೆ.

ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಳು ಬಂದವು. 1990ರಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸುಮಿತ್ರಾ ಅವರ ಪರವಾಗಿ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಆ ತೀರ್ಪು ಬದಲಾಗಿತ್ತು. 2025ರಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಕೂಡ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಸುಮಿತ್ರಾಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕು ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ವಜಾಗೊಳಿಸಿತ್ತು.

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಪರಿಹಾರ

ಕೊನೆಗೆ ಪ್ರಕರಣ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ತಲುಪಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17ರಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶ ನಿರಾಕರಿಸಿರುವುದನ್ನು ತಾರತಮ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು. ಈ ವೇಳೆಗೆ ಸುಮಿತ್ರಾ ನಿವೃತ್ತಿ ವಯಸ್ಸನ್ನು ದಾಟಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ಹೀಗಾಗಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅವರಿಗೆ ₹12 ಲಕ್ಷ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವಂತೆ IOCಗೆ ಆದೇಶಿಸಿತು. ಸುಮಾರು 37 ವರ್ಷಗಳ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟದ ಬಳಿಕ ಬಂದ ಈ ತೀರ್ಪು ಸುಮಿತ್ರಾ ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಯಿತು.

₹34ರ ಕೆಲಸಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಹೋರಾಟ

ಸುಮಿತ್ರಾ ಅವರ ಪ್ರಕರಣ ಕೇವಲ ಒಂದು ಉದ್ಯೋಗದ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯ, ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹೋರಾಡಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ತಡವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಪರಿಹಾರದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಈ ಪ್ರಕರಣ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತಂದಿದೆ.