SCIENCE: ಸೇನೆ ಕಾವಲಿಗೆ 'ಶಿವಾವಸ್ತ್ರ'ದ ಕನಸು ಕಂಡಿದ್ದ DRDO; ಯುದ್ಧಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿಯದೇ ಇತಿಹಾಸವಾದ 'ತ್ರಿಶೂಲ್'!

ಡಾ. ಎಪಿಜೆ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ 'ತ್ರಿಶೂಲ್' ಕ್ಷಿಪಣಿಯು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಗಳಿಂದಾಗಿ ಸೇನೆಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಇದನ್ನು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪ್ರದರ್ಶಕವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಬರಾಕ್-8 ಮತ್ತು ಆಕಾಶ್ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಬುನಾದಿಯಾಯಿತು.

1983 ಭಾರತೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನಾ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುವರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯ. 'ಕ್ಷಿಪಣಿ ಮಾನವ' ಡಾ. ಎಪಿಜೆ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಗೈಡೆಡ್ ಮಿಸೈಲ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ (IGMDP) ಯೋಜನೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಬತ್ತಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳಿದ್ದವು: ಪೃಥ್ವಿ, ಅಗ್ನಿ, ಆಕಾಶ, ನಾಗ ಮತ್ತು ತ್ರಿಶೂಲ್. ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ತ್ರಿಶೂಲವು ಹೇಗೆ ಭೂಮಿ, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿತ್ತೋ, ಅದೇ ರೀತಿ ಭೂಸೇನೆ, ವಾಯುಸೇನೆ ಹಾಗೂ ನೌಕಾಪಡೆ — ಮೂರೂ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಶತ್ರುಗಳ ವಿಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳಿಂದ ತಕ್ಷಣದ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಲು 'ತ್ರಿಶೂಲ್' ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ DRDO ಕೈಹಾಕಿತು.

ತ್ರಿಶೂಲ್ ಕ್ಷಿಪಣಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಯಶಸ್ಸು!

ತ್ರಿಶೂಲ್ ಕೇವಲ 9 ರಿಂದ 12 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಶಬ್ದದ ವೇಗಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ (Mach 2) ಹಾರಬಲ್ಲ 'ಕ್ವಿಕ್-ರಿಯಾಕ್ಷನ್ ಸರ್ಫೇಸ್-ಟು-ಏರ್' ಮಿಸೈಲ್ ಆಗಿತ್ತು. ಜೂನ್ 5, 1989 ರಂದು ಒಡಿಶಾದ ಚಂಡಿಪುರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರಥಮ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿಗದಿತ ಗುರಿಯನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿತು. ಘನ ಪ್ರೊಪೆಲ್ಲಂಟ್ ಎಂಜಿನ್ (Solid Propellant Engine) ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದು, ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸಿತ್ತು.

ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲು!

ತ್ರಿಶೂಲ್ ಕ್ಷಿಪಣಿಗೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪರೀಕ್ಷೆ ಎದುರಾಗಿದ್ದು ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯಲ್ಲಿ. ನೌಕಾಪಡೆಗೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಕೆಲವೇ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬರುವ 'ಸೀ-ಸ್ಕಿಮ್ಮಿಂಗ್' ಕ್ರೂಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬೇಕಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿಯೇ ತ್ರಿಶೂಲ್ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸವಾಲುಗಳು ಶುರುವಾದವು. ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ರಡಾರ್ ಕಿರಣಗಳು (Radar Reflections) ತ್ರಿಶೂಲ್‌ನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (Command Guidance System) ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ನೌಕಾಪಡೆಗೆ ಸೆಕೆಂಡಿನ ಹತ್ತನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಖರತೆ ಬೇಕಿತ್ತು, ಆದರೆ ತ್ರಿಶೂಲ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮತ್ತು ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ರಡಾರ್ ಪದೇ ಪದೇ ವಿಫಲವಾದವು. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು 80 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರೂ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಬದಲಾದ ಸನ್ನಿವೇಶ!

IGMDP ಯ ಇತರ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳಾದ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸೇನೆಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡರೂ, ತ್ರಿಶೂಲ್ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲೇ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿತ್ತು. 1999 ರ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ನೌಕಾಪಡೆಯು ತುರ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಗತ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ತ್ರಿಶೂಲ್ ಮೇಲಿನ ಕಾಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ ಇಸ್ರೇಲ್‌ನ 'ಬರಾಕ್-1' (Barak-1) ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಇದು ತ್ರಿಶೂಲ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಬಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಆಘಾತವಾಗಿತ್ತು.

'ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪ್ರದರ್ಶಕ' ಆಗಿ ಬದಲಾವಣೆ!

ದಶಕಗಳ ವಿಳಂಬ, ಬಜೆಟ್ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಳ ಹಾಗೂ ಸೇನೆಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ, 2007-08 ರಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು DRDO ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಮಾನ ತೆಗೆದುಕೊಂಡವು. ತ್ರಿಶೂಲ್ ಅನ್ನು ಸೇನೆಗೆ ನಿಯೋಜಿಸುವ 'ಸಕ್ರಿಯ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ'ವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಬದಲು, ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ 'ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪ್ರದರ್ಶಕ' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.

ತ್ರಿಶೂಲದ DNA ಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ 'ಬರಾಕ್-8'!

ತ್ರಿಶೂಲ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ ನೇರವಾಗಿ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿಯದಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಫಲತೆ ಎನ್ನಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ತ್ರಿಶೂಲ್‌ಗಾಗಿ DRDO ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಘನ ರಾಕೆಟ್ ಮೋಟಾರ್‌ಗಳು, ಕ್ಷಿಪ್ರ ವೇಗವರ್ಧಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಲೋಪದೋಷಗಳಿಂದ ಕಲಿತ ಪಾಠಗಳು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳಿಗೆ ತಡಿಪಾಯವಾದವು. ಇಸ್ರೇಲ್ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಆಧುನಿಕ 'ಬರಾಕ್-8' (Barak-8) ಮತ್ತು 'ಆಕಾಶ್' ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳ ಯಶಸ್ಸಿನ ಹಿಂದೆ 'ತ್ರಿಶೂಲ್' ಯೋಜನೆ ನೀಡಿದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೊಡುಗೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು.