ನೀರಿನಿಂದ ಸ್ಟೌವ್ ಉರಿಸಿದ 16 ವರ್ಷದ ಬಾಲಕ! 2 ಟ್ಯಾಂಕ್‌ + 1 ಬರ್ನರ್‌ + 3 ರೆಗ್ಯುಲೇಟರ್‌; ಅಣ್ಣ ಸೋತ, ತಮ್ಮ ಗೆದ್ದ!

ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ವಯಸ್ಸೇ ಬೇಕಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ 16 ವರ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವ್ಯಾಸ್ಜಿ ಮಿಶ್ರಾ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದ್ದರು. 11ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ ಕೆರೋಸಿನ್ ಮತ್ತು ಆವಿಯನ್ನು ಬಳಸುವ ವಿಶೇಷ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಸ್ಟೌವ್‌ವೊಂದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದು, ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಥಮ ಬಹುಮಾನವನ್ನೂ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತ್ತು. ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ದೇವ್ಸರ್‌ನವರಾದ ಮಿಶ್ರಾಗೆ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಅವರು ಹಲವು ವಿಜ್ಞಾನ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. 2003ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅವರ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಕುಮಾರ್ ಪಟೇಲ್ ಅವರಿಂದ ಪ್ರಥಮ ಬಹುಮಾನ ದೊರೆತಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು 2000ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದ ಡ್ರಿಪ್ ಇರಿಗೇಷನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮಾದರಿ ಕೂಡ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಹುಮಾನ ಪಡೆದಿತ್ತು.

ಅಣ್ಣನ ವಿಫಲ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಹೊಸ ಆಲೋಚನೆ

ಈ ಸ್ಟೌವ್‌ನ ಕಲ್ಪನೆಯ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಕಥೆಯಿದೆ. ಮಿಶ್ರಾ ಅವರ ಅಣ್ಣ ಪವನ್‌ಜಿ ಮಿಶ್ರಾ 2001-02ರಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮೇಳಕ್ಕಾಗಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಆ ಪ್ರಯತ್ನ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ 2002-03ರಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರದರ್ಶನದ ‘Sources of Energy’ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ವ್ಯಾಸ್ಜಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ, ಇಬ್ಬರೂ ಸಹೋದರರು ಸೇರಿ ಹೊಸ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮುಂದಾದರು. ಸುಮಾರು ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಯೋಗ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ತಯಾರಿಕೆಯ ನಂತರ ಈ ಸ್ಟೌವ್ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.

ಎರಡು ಟ್ಯಾಂಕ್‌, ಒಂದು ಬರ್ನರ್, ಮೂರು ರೆಗ್ಯುಲೇಟರ್

ಮಿಶ್ರಾ ಮತ್ತು ಅವರ ಅಣ್ಣ ಎರಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೆರೋಸಿನ್ ಸ್ಟೌವ್‌ಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಹೊಸ ಮಾದರಿ ತಯಾರಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಮೂರು ರೆಗ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಒಂದು ರೆಗ್ಯುಲೇಟರ್‌ ಕೆರೋಸಿನ್ ಹರಿವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಎರಡನೆಯದು ನೀರಿನ ಹರಿವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಮೂರನೆಯದು ಬರ್ನರ್‌ ಅನ್ನು ಆನ್-ಆಫ್ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ಟೌವ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿದ್ದವು. ಒಂದರಲ್ಲಿ ಕೆರೋಸಿನ್, ಮತ್ತೊಂದರಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಎರಡೂ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಗಾಳಿಯ ಒತ್ತಡ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಪಂಪ್‌ಗಳಿದ್ದು, ಪೈಪ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಕೆರೋಸಿನ್ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಬರ್ನರ್‌ವರೆಗೆ ತಲುಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಹಾಗಾದರೆ ನೀರಿನಿಂದ ಸ್ಟೌವ್ ಹೇಗೆ ಉರಿಯುತ್ತಿತ್ತು?

ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೀರಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಉರಿಯುವ ಸ್ಟೌವ್ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮೊದಲಿಗೆ ಕೆರೋಸಿನ್ ಬಳಸಿ ಬರ್ನರ್‌ ಅನ್ನು ಬಿಸಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬರ್ನರ್ ಕೆಂಪಗೆ ಬಿಸಿಯಾದ ಬಳಿಕ ಕೆರೋಸಿನ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಟರ್‌ ಅನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ನೀರಿನ ರೆಗ್ಯುಲೇಟರ್‌ ತೆರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬಿಸಿಯಾದ ಭಾಗಕ್ಕೆ ನೀರು ತಲುಪಿದಾಗ ಆವಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಆವಿಯನ್ನು ತಾಪನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಜ್ವಾಲೆ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಕೆರೋಸಿನ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಚಾಲನೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬರ್ನರ್ ಮತ್ತೆ ಬಿಸಿಯಾದ ಬಳಿಕ ಇದೇ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೀರಿನಿಂದಲೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ಗುರಿ

ಮಿಶ್ರಾ ಅವರ ಮೂಲ ಮಾದರಿಗೆ ಕೆಲವು ಮಿತಿಗಳಿದ್ದವು. ನೀರನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಬರ್ನರ್ ತಣ್ಣಗಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಸ್ಟೌವ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ನಿಲ್ಲಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಸ್ಟೌವ್‌ ಅನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ, ಹೊರಗಿನಿಂದ ಮತ್ತೆ ಕೆರೋಸಿನ್ ಬಳಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೇ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದು ಅವರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು.

ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆ

ಸ್ಟೌವ್ ಬಳಸುವಾಗ ಕೆಲವು ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ನೀರಿನ ರೆಗ್ಯುಲೇಟರ್ ತೆರೆಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆರೋಸಿನ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಟರ್ ಮುಚ್ಚಿರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಗೆ ನೀರು ಅಥವಾ ಕೆರೋಸಿನ್ ತುಂಬುವಾಗ ಅವುಗಳೊಳಗೆ ಕೊಳಕು ಸೇರದಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು.

ಕೆರೋಸಿನ್ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶ

ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಟೌವ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕೆರೋಸಿನ್ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಹೊಗೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು. ಕೆರೋಸಿನ್ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಗಾಜು ಮತ್ತು ಆಟಿಕೆ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳು, ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲೂ ಇದರ ಬಳಕೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಟೌವ್‌ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆ ಸುಮಾರು ₹600 ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಆದರೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಎಷ್ಟು ಉಳಿತಾಯ?

ಸ್ಟೌವ್ ಕುರಿತು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೆರೋಸಿನ್ ಉಳಿತಾಯದ ನಿರೀಕ್ಷೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ, ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್ ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಕುರಿತು ಕೆಲವು ಆಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತ್ತು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ IIT ಗುವಾಹಟಿ ಸ್ಟೌವ್‌ನ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು. ಕ್ಯಾಲಿಬ್ರೇಷನ್‌ ಬಳಿಕ ನಡೆದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಧನವು ಸುಮಾರು 20% ಕೆರೋಸಿನ್ ಉಳಿತಾಯ ಮಾಡಬಹುದೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದ್ದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಉಳಿತಾಯಕ್ಕಿಂತ ಇದು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು.

₹37,250 ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಫಂಡ್ ನೆರವು

ಮಿಶ್ರಾ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ನಂತರ National Innovation Foundation (NIF) ಮತ್ತು Grassroots Innovations Augmentation Network (GIAN) ಮೂಲಕವೂ ಬೆಂಬಲ ದೊರೆಯಿತು. ನೀರಿನ-ಕೆರೋಸಿನ್ ಸ್ಟೌವ್ ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಲ್ಕು ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಪ್ರೋಟೋಟೈಪ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ Micro Venture Innovation Fundನಿಂದ ಒಟ್ಟು ₹37,250 ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ 2002ರಲ್ಲೇ ಹಲವು ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದು, ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲೂ ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.