ದೇಶದ ಮೊದಲ ಜಲಜನಕ ರೈಲಿಗೆ ಹಸಿರು ನಿಶಾನೆ ತೋರಿದ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ, ಇತಿಹಾಸ ಬರೆದ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ

ಭಾರತವು ತನ್ನ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಚಾಲಿತ ರೈಲನ್ನು ಹರಿಯಾಣದ ಜಿಂದ್-ಸೋನಿಪತ್ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಈ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ರೈಲು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಇಂಧನ ಕೋಶಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಿ, ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಆವಿಯನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇಶದ ಸುಸ್ಥಿರ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯತ್ತ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.

ಹರ್ಯಾಣ: ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಹಾಗೂ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಮೈಲಿಗಲ್ಲೊಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಇಂಧನ ಬಳಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ, ಇದೀಗ ದೇಶದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಚಾಲಿತ ರೈಲಿಗೆ (Hydrogen-Powered Train) ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದೆ. ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಶುಕ್ರವಾರ ಹರಿಯಾಣದ ಜಿಂದ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಈ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ರೈಲಿಗೆ ಹಸಿರು ನಿಶಾನೆ ತೋರಿದರು. ಸ್ವಚ್ಛ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯತ್ತ ದೇಶವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.

ಜಿಂದ್-ಸೋನಿಪತ್ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಸಂಚಾರ

ದೇಶದ ಈ ಪ್ರಥಮ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ರೈಲು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ರೈಲ್ವೆ (Northern Railway) ವಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯಾಣದ ಜಿಂದ್ ಮತ್ತು ಸೋನಿಪತ್ ನಡುವಿನ 89 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲಿದೆ. ಈ ರೈಲು ಜಿಂದ್ ಜಂಕ್ಷನ್, ಗೋಹಾನಾ ಜಂಕ್ಷನ್ ಹಾಗೂ ಸೋನಿಪತ್ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಲಿದ್ದು, ಈ ಕಾರಿಡಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒಟ್ಟು 12 ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನಿಲುಗಡೆ ಹೊಂದಲಿದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಈ ರೈಲು ಜಿಂದ್ ಮತ್ತು ಸೋನಿಪತ್ ನಡುವೆ ಒಟ್ಟು 2 ರೌಂಡ್ ಟ್ರಿಪ್‌ಗಳನ್ನು (ಅಂದರೆ ಹೋಗಿ ಬರಲು ಒಟ್ಟು 4 ಟ್ರಿಪ್‌ಗಳು) ನಡೆಸಲಿದೆ.

ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ?

ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ ರೈಲುಗಳು ಚಲಿಸಲು ಓವರ್‌ಹೆಡ್ ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತಿಗಳ (Overhead Electric Lines) ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಹೊಸ ರೈಲಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಹಾಗೂ ಡೀಸೆಲ್‌ನಂತಹ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಇಂಧನ ಕೋಶಗಳನ್ನು (Hydrogen Fuel Cells) ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಸಿಲಿಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನ್ನು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಆಮ್ಲಜನಕದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ನೇರವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಕಾರಕ ಅನಿಲ ಅಥವಾ ಹೊಗೆ ಹೊರಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಆವಿ (Water Vapor) ಮತ್ತು ಶಾಖ ಮಾತ್ರ ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಶೇ. 100 ರಷ್ಟು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿದೆ.

ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶೇಷತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆ

ರೈಲ್ವೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲಿತ ರೈಲುಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ಹೊಸ ಭಾಷ್ಯ ಬರೆದಿದೆ. ದಹನ ಕ್ರಿಯೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ರೈಲನ್ನು ಸುಮಾರು ₹136 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಟ್ಟು 10 ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಬೋಗಿಗಳನ್ನು (Coaches) ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಗರಿಷ್ಠ 2,600 ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ದೈತ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ರೈಲಿನ ವಿನ್ಯಾಸಿತ ವೇಗ (Design Speed) ಗಂಟೆಗೆ 110 ರಿಂದ 120 ಕಿ.ಮೀ. ಆಗಿದ್ದರೂ, ಸದ್ಯ ಜಿಂದ್-ಸೋನಿಪತ್ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸುರಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಗರಿಷ್ಠ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವೇಗವನ್ನು ಗಂಟೆಗೆ 75 ಕಿ.ಮೀ. ಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸುರಕ್ಷತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ:

ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ದಹಿಸುವ ಅನಿಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಗರಿಷ್ಠ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸೋರಿಕೆ (Hydrogen Leakage), ಅತಿಯಾದ ಶಾಖ, ಜ್ವಾಲೆ ಹಾಗೂ ಹೊಗೆಯನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಬಹುಹಂತದ ಸುರಕ್ಷತಾ ಸೆನ್ಸಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ರೈಲಿನ ಒಳಗಿನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಕ್ಷಣಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿ, ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವ್ಯ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ನಿರಂತರ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Integrated Monitoring System) ಇದರಲ್ಲಿದೆ.

ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ರೈಲುಗಳು

ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಚಾಲಿತ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ರೈಲುಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಇಂದಿಗೂ ಬಹಳ ಅಪರೂಪದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿವೆ. 2022ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿ ದೇಶವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ರೈಲನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಳಕೆಗೆ ತಂದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಪಾನ್, ಚೀನಾ, ಅಮೆರಿಕ, ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಇಟಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟನ್ ದೇಶಗಳು ಮಾತ್ರ ಈ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸೀಮಿತ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿವೆ ಅಥವಾ ಬಳಸುತ್ತಿವೆ. ಆ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಈಗ ಭಾರತವೂ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿದೆ.

ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಬಹುತೇಕ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ರೈಲುಗಳು ಕೇವಲ 2 ರಿಂದ 4 ಬೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಭಾರತವು 10 ಬೋಗಿಗಳ ದೈತ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ರೈಲನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಜಿಂದ್-ಸೋನಿಪತ್ ನಡುವೆ ಹಳಿಗಿಳಿದಿರುವ ಈ ರೈಲು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಾಧನವಲ್ಲ; ಇದು ಭಾರತವು ಮಾಲಿನ್ಯಮುಕ್ತ, ಸುಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಭವಿಷ್ಯದತ್ತ ಇರಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.