ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೇನಾ ನೆಲೆ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ರಫೇಲ್‌, S-400 ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಣೆ: ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ ತಯಾರಿ ಕಂಡು ಹೌಹಾರಿದ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ

Published : Oct 22, 2026, 06:50 PM IST
BSF in Bangla BOrder

ಸಾರಾಂಶ

ಭಾರತವು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಗಡಿ ಮತ್ತು ಸಿಲಿಗುರಿ ಕಾರಿಡಾರ್ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI), ಡ್ರೋನ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಸೇನಾ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಶತ್ರುಗಳ ಬೆದರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲು ರಫೇಲ್ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳು ಮತ್ತು S-400 ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ.

ನವದೆಹಲಿ (ಅ.22): ಗಡಿ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಭಾರತವು ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಭಾರಿ ಸೇನಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ. ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಗಡಿ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆ (BSF) ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಆಧಾರಿತ ಕಮಾಂಡ್ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಕಣ್ಗಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಭಾರತ-ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಗಡಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಲನವಲನಗಳ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಗಾ ಇರಿಸಿದೆ.

ಭಾರತದ ಶರವೇಗದ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಗಳು ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸಂಚಲನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಗಡಿಗೆ ತೀರ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ನೂತನ ಭಾರತೀಯ ಸೇನಾ ನೆಲೆಗಳು, ಹೈಟೆಕ್ ಕಣ್ಗಾವಲು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ (Air Defence Systems) ನಿಯೋಜನೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೂ ತೀವ್ರ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ತನ್ನ ಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ಈಶಾನ್ಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿದ್ದು, ಈ ಕ್ರಮಗಳು ನೆರೆರಾಷ್ಟ್ರ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಆತಂಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ 'ಸಿಲಿಗುರಿ ಕಾರಿಡಾರ್' ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಭಾರತ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆಯು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.

ಸೇನಾ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸೇನಾ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಚುರುಕುಗೊಳಿಸಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಾಂನ ಧುಬ್ರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಾಮುನಿ, ಬಿಹಾರದ ಕಿಶನ್‌ಗಂಜ್ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಉತ್ತರ ದಿನಾಜ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೋಪ್ರಾ ಸೇರಿವೆ.

ಧುಬ್ರಿಯಲ್ಲಿ 'ಲಾಚಿತ್ ಬರ್ಫುಕನ್' ಮಿಲಿಟರಿ ಸ್ಟೇಷನ್

ಅಸ್ಸಾಂನ ಧುಬ್ರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ನೂತನ ಸೇನಾ ನೆಲೆಗೂ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಗಡಿಗೂ ನಡುವೆ ಕೇವಲ 30 ರಿಂದ 40 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಅಂತರವಿದೆ. ಈ ಮಿಲಿಟರಿ ಸ್ಟೇಷನ್ ಸುಮಾರು 1,200 ರಿಂದ 1,500 ಸೈನಿಕರಿಗೆ ವಸತಿ ಹಾಗೂ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯ ತತ್ಕ್ಷಣದ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಕಣ್ಗಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅಪಾರ ಬಲ ಸಿಕ್ಕಂತಾಗಿದೆ.

ಚೋಪ್ರಾ ಮತ್ತು ಕಿಶನ್‌ಗಂಜ್ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬೇಸ್‌ಗಳು

ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಚೋಪ್ರಾದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ಸೇನಾ ನೆಲೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಗಡಿಯಿಂದ ಕೇವಲ 1 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಅಂತರದಲ್ಲಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಸಿಲಿಗುರಿ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗೆ ತೀರ ಹತ್ತಿರವಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.

ಅಂತೆಯೇ ಬಿಹಾರದ ಕಿಶನ್‌ಗಂಜ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬೇಸ್, ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಸಾಗಾಟವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು ನೆರವಾಗಲಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಭಾರತ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ತ್ರಿಕೋನ ಗಡಿಗೆ ಸಮೀಪವಿರುವ ಮಿಜೋರಾಂನ ಲಾಂಗ್‌ತ್ಲೈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪರ್ವಾ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿಯೂ ಮತ್ತೊಂದು ಸೇನಾ ನೆಲೆ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದೆ.

'ಸಿಲಿಗುರಿ ಕಾರಿಡಾರ್' ಭದ್ರತೆಗೆ ಭಾರತದ ಗರಿಷ್ಠ ಆದ್ಯತೆ

ಭಾರತದ ಈ ಸಮಗ್ರ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು 'ಸಿಲಿಗುರಿ ಕಾರಿಡಾರ್'. ಕೇವಲ 22 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಅಗಲದ ಈ ಕಿರಿದಾದ ಭೂಭಾಗವನ್ನು 'ಚಿಕನ್ ನೆಕ್' (Chicken's Neck) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗವನ್ನು ಈಶಾನ್ಯದ ಏಳು ಸಹೋದರಿ ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ (Seven Sister States) ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಏಕೈಕ ಭೂಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.

ಈ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೇನಾ ತುಕಡಿಗಳ ಸಂಚಾರ, ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅಗತ್ಯ ಬಿದ್ದಾಗ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಈ ಕಾರಿಡಾರ್ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಭಾರತ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

AI ಮತ್ತು ಡ್ರೋನ್‌ಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕಣ್ಗಾವಲು

ಗಡಿ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಭಾರತ ಈಗ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಮೊರೆ ಹೋಗಿದೆ. BSF 'ಎಐ' ಆಧಾರಿತ ಕಮಾಂಡ್ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳು, ಥರ್ಮಲ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಡ್ರೋನ್‌ಗಳು, ಆಂಟಿ-ಡ್ರೋನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಹಾಗೂ ರೇಡಿಯೋ ಫ್ರೀಕ್ವೆನ್ಸಿ ಜ್ಯಾಮರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಇಡೀ ಗಡಿಯನ್ನು ತಪಾಸಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ನಡುವೆ ಒಟ್ಟು 4,097 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಸುದೀರ್ಘ ಗಡಿಯಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ 3,240 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಂತಿಬೇಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಷ್ಟೊಂದು ಬೃಹತ್ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ನಿಗಾ ಇಡುವುದು ಸವಾಲಿನ ಕೆಲಸವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹೈಟೆಕ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

ಆಗಸದಲ್ಲಿ ರಫೇಲ್, ಏರ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ಗೆ S-400 ಕ್ಷಿಪಣಿ ಪಡೆ

ಪೂರ್ವ ವಲಯದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಭದ್ರತೆಗೂ ಭಾರತ ಭಾರಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಹಸಿಮಾರಾ ಏರ್‌ಬೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ 'ರಫೇಲ್' ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ ಅನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಿಲಿಗುರಿ ಕಾರಿಡಾರ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ರಷ್ಯಾದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ 'S-400' ಏರ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಸಿಸ್ಟಮ್, ಭಾರತ-ಇಸ್ರೇಲ್ ಜಂಟಿ ಸಹಯೋಗದ 'MRSAM' ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಸ್ವದೇಶಿ ನಿರ್ಮಿತ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಶತ್ರುಗಳ ವಾಯು ದಾಳಿ, ಕ್ಷಿಪಣಿ ಹಾಗೂ ಡ್ರೋನ್ ಬೆದರಿಕೆಗಳಿಂದ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಈ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳ ಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಸಿಲಿಗುರಿ ಕಾರಿಡಾರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇನಾ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಕೆಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಿಸಲು ಭೂಗತ ಸಂಗ್ರಹಣಾ (Underground Storage) ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ BSF ಡ್ರೋನ್ ಪತನ - ಹೆಚ್ಚಿದ ಜಾಗರೂಕತೆ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಲಾಲ್ಮೋನಿರ್ಹಾಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಾಟ್‌ಗ್ರಾಮ್ ಬಳಿಯ ಮೊಗಲ್‌ಬಾರಿ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಬಿಎಸ್‌ಎಫ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ ಕಣ್ಗಾವಲು ಡ್ರೋನ್ ಒಂದು ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷದಿಂದ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 10 ರಿಂದ 20 ಗಜಗಳಷ್ಟು ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಈ ಡ್ರೋನ್ ಅನ್ನು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಗಡಿ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ (BGB) ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಡ್ರೋನ್ ಕಣ್ಗಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಕೂಡ BGB ಪಡೆಗೆ ವಿವಿಧ ಮಾದರಿಯ ಕಣ್ಗಾವಲು ಡ್ರೋನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಹೆಲ್ಡ್ ಆಂಟಿ-ಡ್ರೋನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಡ್ರೋನ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಹೊಸ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಲಾಲ್ಮೋನಿರ್ಹಾಟ್ ಏರ್‌ಬೇಸ್ ಅನ್ನು ಮರುಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.

ಸದ್ಯದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ತನ್ನ ಈಶಾನ್ಯ ಗಡಿಭಾಗ ಹಾಗೂ ಸಿಲಿಗುರಿ ಕಾರಿಡಾರ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ಭದ್ರಕೋಟೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಈ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಭಾರತದ ಸಮಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವೆನಿಸಿವೆ.

PREV

ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ (India News) ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಕ್ಷಣಕ್ಷಣದ ಕನ್ನಡ ಸುದ್ದಿ (Kannada News) ಅಪ್ಡೇಟ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್‌ ಫಾಲೋ ಮಾಡಿ. ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಸುದ್ದಿ (Latest Kannada News), ವಿಶೇಷ ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ನೇರ ಪ್ರಸಾರಗಳೊಂದಿಗೆ (kannada news live) ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ ಒಂದೇ ಕ್ಲಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯ. ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್ ಅಧಿಕೃತ ಆ್ಯಪ್ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಿ ಹಾಗು ಎಲ್ಲಾ ಅಪ್‌ಡೇಟ್ ಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿರಿ

Read more Articles on
click me!

Recommended Stories

SBI ಗ್ರಾಹಕರ ಡೇಟಾ ಲೀಕ್​: ಈ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನೀವು ಮಾಡಲೇಬೇಕಾದದ್ದು ಏನು? ಹೀಗೆ ಮಾಡಿ ಸೇಫ್​ ಆಗಿರಿ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ನಗರ ಯಾವುದು? ನಮ್ಮ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಎಷ್ಟನೇ ಸ್ಥಾನ?