ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಬಿಸಿಲು, ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಷಣ ಧೋ ಮಳೆ; ಈ ವಿಚಿತ್ರ ಹವಾಮಾನದ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣವೇನು?

ಸಿಲಿಕಾನ್ ಸಿಟಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹವಾಮಾನ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಬಿಸಿಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ದಿಢೀರ್‌ ಮಳೆ ಸುರಿಯುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟ ಮೋಡಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಮಳೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಏನು?

ಸಿಲಿಕಾನ್ ಸಿಟಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹವಾಮಾನ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಬಿಸಿಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ದಿಢೀರ್‌ ಮಳೆ ಸುರಿಯುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟ ಮೋಡಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಮಳೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆ, ಗುಡುಗು-ಮಿಂಚಿನ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳೂ ಮುಂದುವರಿದಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 28ರಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 1ರವರೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಒಳನಾಡು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಿಗೆ ಭಾರಿ ಮಳೆ ಹಾಗೂ ಗುಡುಗು-ಮಿಂಚಿನ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿತ್ತು. ಬೆಂಗಳೂರಿಗೂ ಮೋಡ ಕವಿದ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಹಗುರ ಮಳೆಯ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ದಾಖಲಾಗಿತ್ತು.

ಈ ನಡುವೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿ ಡಾ. HSM ಪ್ರಕಾಶ್ ಅವರು ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯ, ಮಳೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗೂ ಮಳೆಗೂ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೇ?

ಡಾ. HSM ಪ್ರಕಾಶ್ ಅವರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ಕೂಡ ಒಂದು. ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸ್ಫೋಟಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಬೂದಿ ಮತ್ತು ಏರೋಸಾಲ್‌ಗಳು ವಾತಾವರಣದ ಮೋಡಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರವೂ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಬೂದಿ ಕಣಗಳು ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಹನಿಗಳು ಅಥವಾ ಹಿಮದ ಕಣಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ cloud condensation nuclei (CCN) ಮತ್ತು ice-nucleating particles (INP) ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು. 2025ರ Science Advances ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಬೂದಿಯು ಹಿಮದ ಕಣಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಉಪಗ್ರಹ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳ ಆಧಾರವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಆದರೆ ಇದರರ್ಥ ಯಾವುದೇ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸ್ಫೋಟವೇ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಸುರಿಯುವ ದಿಢೀರ್‌ ಮಳೆಗೆ ನೇರ ಕಾರಣ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಳೆಯ ರಚನೆಗೆ ತೇವಾಂಶ, ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆ, ತಾಪಮಾನ, ವಾತಾವರಣದ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಮಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಅಂಶಗಳು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಬೂದಿ ಮೋಡಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ?

ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸ್ಫೋಟದ ವೇಳೆ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬೂದಿ ಕಣಗಳು ನೀರಿನ ಆವಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೇಲ್ಮೈಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಮೋಡದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭೌತಿಕ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. 2024ರ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸ್ಫೋಟವೊಂದರ ಕುರಿತು ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ಸ್ಫೋಟದ ನಂತರ ಅದರ ಗಾಳಿಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ಘಟನೆ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಸಂಶೋಧಕರು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಉಷ್ಣತೆ-ತೇವಾಂಶ ಹಾಗೂ ಬೂದಿ ಕಣಗಳು ಮೋಡ ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ರಚನೆಗೆ ಹೇಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ನಡುವೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಬಂಧದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ದಿಢೀರ್‌ ಮಳೆಯನ್ನು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ವಾತಾವರಣದ ಮಾಹಿತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

‘ಜಿಯೋ-ಮೀಟಿಯೋರಾಲಜಿ’ ಕುರಿತು ಡಾ. ಪ್ರಕಾಶ್ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ

ಡಾ. HSM ಪ್ರಕಾಶ್ ಅವರು ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಕೇವಲ ವಾತಾವರಣದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡದೆ, ಭೂಮಿಯ ವಿವಿಧ ಪದರಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಭೂಮಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:

ಶಿಲಾಪದರ (Lithosphere)

ಜಲಪದರ (Hydrosphere)

ವಾಯುಪದರ (Atmosphere)

ಜೀವಪದರ (Biosphere)

ಇವುಗಳ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ, ತೇವಾಂಶ, ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆ, ಏರೋಸಾಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಉಷ್ಣತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಹವಾಮಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯ.

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮಳೆ ಮಾದರಿ ಏಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ?

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮಳೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸುರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಥಳೀಯ ಗುಡುಗು-ಮಿಂಚಿನ ಮೋಡಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದಾಗ ನಗರದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಮಳೆಯಾಗಬಹುದು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಇಲ್ಲದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇದೆ. ಇದರಿಂದಲೇ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲು ಇದ್ದಾಗ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದಿಢೀರ್‌ ಮಳೆ ಸುರಿಯುವ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ‘ಮೋಡ ಕವಿದಿದೆ ಎಂದರೆ ಖಂಡಿತ ಮಳೆ ಬರುತ್ತದೆ’ ಎಂಬುದು ಯಾವಾಗಲೂ ಸತ್ಯವಲ್ಲ. ಮೋಡದ ಸ್ವರೂಪ, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ತೇವಾಂಶ, ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆಯಂತಹ ಅಂಶಗಳು ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ.

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಆತಂಕ

ಮಳೆಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಏರುಪೇರಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನೀರಿನ ಭದ್ರತೆಯೂ ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ. ನಗರವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾವೇರಿ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದು, ಮಳೆನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಕೆರೆಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಹಳೆಯ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವುದು, ಹೂಳೆತ್ತುವುದು ಹಾಗೂ ಮಳೆನೀರನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನೀರಿನ ಭದ್ರತೆಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಬಹುದು.