ಬ್ರಿಟೀಷರಿಗೇ ಸಾಲ ಕೊಡ್ತಿದ್ದ, ಅಂಬಾನಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೀಮಂತ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾರು?

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ರಾಬಿನ್ ಓರ್ಮೆ ತಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ, ಜಗತ್ ಸೇಠ್ ಅವರನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ಯಾಂಕರ್ ಮತ್ತು ಮನಿ ಚೇಂಜರ್ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಂದು, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿರುವ ಜಗತ್ ಸೇಠ್ ಅವರ ಮನೆಯನ್ನು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.   

ಇಂದು, ಆಗರ್ಭ ಶ್ರೀಮಂತರ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಮೊದಲಿಗೆ ಬರುವ ಹೆಸರುಗಳಂದ್ರೆ ಮುಖೇಶ್ ಅಂಬಾನಿ ಮತ್ತು ಗೌತಮ್ ಅದಾನಿ ಇತರರು ಅಲ್ವಾ? ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷರು ದೇಶವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಂಬಾನಿಗಿಂತಲೂ ಆಗರ್ಭ ಶ್ರೀಮಂತರಾದ (richest people), ದುಡ್ಡಿನ ದೊಡ್ಡಪ್ಪ ಬ್ರಿಟೀಷರಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ಸಾಲ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿ ಒಬ್ಬರು ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದರು ಅನ್ನೋದು ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತಾ? ಅಂತಹ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇಠ್ ಫತೇಹ್ ಚಂದ್ ಅಲಿಯಾಸ್ 'ಜಗತ್ ಸೇಠ್' ಒಬ್ಬರು. ಅವರು 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕರ್ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಸಹ ಅವರಿಂದ ಹಣ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಜಗತ್ ಸೇಠ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರ ನಿವ್ವಳ ಮೌಲ್ಯವು ಇಂದಿನ ದೊಡ್ಡ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಸಮನಾಗಿತ್ತು.  

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು 
ಹಿಂದೆ ಭಾರತವನ್ನು ಚಿನ್ನದ ಹಕ್ಕಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಸಹ ಈ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನೋಡಿದ ನಂತರವೇ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ, ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ನಡೆದ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು.ಜಗತ್ ಸೇಠ್ (Jagat Seth) ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲದ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕರ್ (banker) ಆಗಿದ್ದರು, ಅವರು ಬಡ್ಡಿ ಮೇಲೆ ಹಣ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂದಿನ ಕರೆನ್ಸಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಪತ್ತು ಸುಮಾರು 2 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಎಂದು ಅನೇಕ ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ.  

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ರಾಬಿನ್ ಓರ್ಮೆ, ಜಗತ್ ಸೇಠ್ ಅವರನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ಯಾಂಕರ್ ಮತ್ತು ಮನಿ ಚೇಂಜರ್ ಆಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಂದು, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿರುವ ಜಗತ್ ಸೇಠ್ ಅವರ ಮನೆಯನ್ನು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.  

ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕುಟುಂಬ  
ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಗುಲಾಮ್ ಹುಸೇನ್ ಖಾನ್, ಜಗತ್ ಸೇಠ್ 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಇದು ಬಹುಶಃ ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು (Banking firm) ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಜಗತ್ ಸೇಠ್ ಬಂಗಾಳದ ಹಣಕಾಸಿನ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದ್ದರಂತೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದೇಶದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಗತ್ ಸೇಠ್ ಅವರ ಕಚೇರಿಗಳು ಇದ್ದವು, ಅಲ್ಲಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಸಾಲ ನೀಡುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಜಗತ್ ಸೇಠ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವವರಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ನೀಡುವುದಲ್ಲದೆ, ಬ್ರಿಟನ್ ನಂತಹ ದೇಶವನ್ನು ತನ್ನ ಸಾಲಗಾರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 

ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ, ಢಾಕಾ, ದೆಹಲಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ
ಇಂದಿನ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ, ಜಗತ್ ಸೇಠ್ ಕೂಡ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದೇಶದ ವಿವಿಧ ನಗರಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು, ಅವರು ಉತ್ತಮ ಆಂತರಿಕ ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಶವಾಹಕರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಜಾಲವು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ, ಢಾಕಾ, ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಪಾಟ್ನಾ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. 'ಪ್ಲಾಸಿ: ದಿ ಬ್ಯಾಟಲ್ ದಟ್ ಚೇಂಜ್ ದಿ ಕೋರ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಸುದೀಪ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾಲದ ಅಂಬಾನಿ ಎಂದು ಜಗತ್ ಸೇಟ್ ಅವರನ್ನು ಹೊಗಳಿದ್ದಾರೆ.  

ಜಗತ್ ಸೇಠ್ ಅವರಿಂದ ಪಡೆದ ಸಾಲವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ
ಇಂದು, ಜಗತ್ ಸೇಠ್ ಅಥವಾ ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಹೆಸರನ್ನು ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಶ್ರೀಮಂತರ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಜಗತ್ ಸೇಠ್ ಕುಟುಂಬದ ಆಸ್ತಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ನಡುವೆ ಕುಟುಂಬವು ತನ್ನ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯು (British East India Company) ಜಗತ್ ಸೇಠ್ ಅವರಿಂದ ಸಾಲವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಹಣವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಿಲ್ಲ. ಸಿಯಾರ್-ಉಲ್-ಮುತಖೇರಿನ್ ಪ್ರಕಾರ, ಜಗತ್ ಸೇಠ್ ಸಿರಾಜ್ ವಿರುದ್ಧದ ಅಭಿಯಾನಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ 3 ಕೋಟಿ ರೂ. ರೂ ನೀಡಿದ್ದರಂತೆ,ಆದರೆ ಬ್ರಿಟೀಷರು ಅದನ್ನು ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಜಗತ್ ಹೌಸ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಯಿತು (House of Jagat Seth Museum)
20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಜಗತ್ ಸೇಠ್ ಕುಟುಂಬದ ಹೆಸರು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡು ಬರಲಿಲ್ಲ. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಷಾ 1723 ರಲ್ಲಿ ಫತೇಹ್ ಚಂದ್ ಗೆ ಜಗತ್ ಸೇಠ್ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಇದರರ್ಥ 'ವಿಶ್ವದ ಬ್ಯಾಂಕರ್'. ಅವರಿದ್ದ ಮನೆ ಇಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಮುರ್ಷಿದಾಬಾದ್ ನಲ್ಲಿದೆ. ಅದೀಗ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿದೆ.